Trong cờ vây, bắt được quân không chỉ là chuyện đặt quân vào khí cuối cùng. Có những hình quân mà nhìn qua tưởng còn chạy được, nhưng thực ra đã chết từ vài nước trước. Người mới cần biết ba kỹ thuật cơ bản: đánh khí, thang và lưới. Biết chúng, bạn vừa bắt được quân đối phương, vừa tránh được việc chạy một nhóm đã chết rồi mất thêm cả chục quân.
Kỹ thuật 1: Đánh khí
Đây là kỹ thuật đơn giản nhất: lấp dần khí của nhóm đối phương cho tới khi còn một, rồi lấp nốt khí cuối.
Điều cần nhớ: khi đánh một nhóm còn hai khí, chọn khí nào để đánh rất quan trọng. Nên đánh từ phía khiến nhóm đối phương, nếu chạy, sẽ chạy về phía quân của bạn hoặc về phía mép bàn, chứ không chạy ra khoảng trống rộng.
Kỹ thuật 2: Thang
Thang là tình huống một nhóm bị đánh chỉ còn một khí, nó nối thêm quân để chạy, nhưng sau khi nối chỉ có hai khí, và bên đuổi lại đánh tiếp làm nó còn một khí. Cứ thế, nhóm bị đuổi chạy theo hình zíc zắc chéo trên bàn, như bậc thang, và cuối cùng đập vào mép bàn, nơi nó hết khí và bị bắt cả chuỗi.
Đặc điểm để nhận ra thang:
- Nhóm bị đánh, sau khi nối thêm quân, vẫn chỉ có hai khí.
- Bên đuổi luôn đánh được từ phía khiến nhóm phải chạy tiếp theo cùng một hướng chéo.
- Trên đường chạy chéo không có quân nào của bên bị đuổi.
Quân phá thang
Nếu trên đường chạy chéo đó có sẵn một quân của bên bị đuổi, khi nhóm chạy tới và nối với quân đó, nó có thêm khí và thoát. Quân này gọi là quân phá thang. Ngược lại, nếu trên đường có quân của bên đuổi, thang càng chắc chắn hơn.
Vì vậy, trước khi đuổi thang, nhìn theo đường chéo tới tận mép bàn: có quân phá thang không? Có thì đừng đuổi, vì khi thang vỡ, bên đuổi để lại rất nhiều điểm cắt yếu.
Lời khuyên cho bên bị đuổi
Nếu nhóm của bạn bị đánh và bạn nhận ra đó là thang không có quân phá, đừng chạy. Một quân mất thì chỉ mất một quân; chạy thêm năm nước là mất sáu quân và còn cho đối phương một bức tường dài.
Kỹ thuật 3: Lưới
Lưới là cách bắt quân không cần đánh khí liên tục. Thay vì đánh trực tiếp, bạn đặt quân cách một khoảng, ở vị trí mà bất kể nhóm đối phương chạy hướng nào, nó cũng bị chặn và hết khí.
Lưới thường dùng khi thang không thành (vì có quân phá thang). Đặc điểm:
- Quân lưới không chạm trực tiếp vào nhóm bị bắt, mà đứng chéo hoặc cách một điểm.
- Nhóm bị lưới có thể chạy một hai nước, nhưng mỗi hướng đều bị chặn và cuối cùng hết khí.
Lưới đòi hỏi tính toán hơn thang một chút: bạn phải kiểm tra từng hướng chạy của đối phương. Nhưng một khi nhận ra được, lưới là kỹ thuật rất đẹp, vì nó bắt quân một cách "nhẹ nhàng".
Thang hay lưới: chọn cái nào
- Nếu đường chéo tới mép bàn sạch, thang là cách chắc chắn và đơn giản.
- Nếu có quân phá thang, thử lưới.
- Nếu cả hai đều không chắc, đừng lao vào đuổi; hãy làm cho nhóm đối phương yếu đi và dùng sức ép để lấy lợi ở chỗ khác.
Luyện tập
Cách tốt nhất để quen với thang và lưới là gặp chúng trong ván thật. Chơi bàn 9×9 và 13×13 với máy trên trang chủ. Mỗi khi một nhóm (của bạn hay của máy) bị đánh còn một khí, dừng lại: nếu nó chạy thì còn mấy khí? Có quân phá thang không? Sau ván, mở lại trong tài khoản để xem mình đã nhận định đúng chưa.
Đọc thêm khí và bắt quân để củng cố kỹ năng đếm khí, nền của mọi kỹ thuật trong bài này.
Thang và lưới trên các cỡ bàn
Trên bàn 9×9, đường chéo tới mép bàn rất ngắn, nên thang thường kết thúc chỉ sau vài nước. Điều này làm thang trên bàn nhỏ rất nguy hiểm cho bên bị đuổi: chỉ cần một hai nước chạy sai là mất nhóm. Trên bàn 19×19, đường chéo dài hơn nhiều, nên khả năng có quân phá thang nằm đâu đó trên đường cũng cao hơn. Người chơi bàn lớn vì thế luôn nhìn toàn bộ đường chéo trước khi quyết định đuổi.
Lưới thì ít phụ thuộc cỡ bàn hơn, vì nó là kỹ thuật cục bộ, chỉ cần vài quân xung quanh.
Tự luyện thang trên bàn trống
Một bài tập hay: lấy lại một tình huống thang từ ván của chính mình (hoặc từ sách), xếp lên bàn 9×9 trống, rồi tự đi hai bên. Đen đánh, Trắng chạy, Đen đánh tiếp, mỗi lần nhóm trắng chỉ còn một khí. Quan sát nhóm trắng chạy chéo tới mép bàn và bị bắt. Sau đó đặt thêm một quân trắng ở đâu đó trên đường chéo và đi lại từ đầu: lần này thang vỡ ra sao, và Đen để lại những điểm yếu nào. Chỉ cần làm vài lần, bạn sẽ nhìn đường chéo gần như theo phản xạ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao thang luôn chạy theo đường chéo?
Vì mỗi lần nhóm nối thêm một quân để chạy, bên đuổi đánh từ phía trước mặt nó, buộc nó rẽ sang hướng còn lại. Hai hướng luân phiên tạo thành đường chéo zíc zắc.
Quân phá thang có phải lúc nào cũng cứu được?
Nếu nhóm chạy tới nối được với quân đó và có thêm từ ba khí trở lên, thường là thoát. Nhưng cần kiểm tra từng trường hợp, vì có khi quân phá thang cũng yếu.
Nếu bị đuổi thang thì nên làm gì?
Nếu không có quân phá thang, bỏ nhóm bị đuổi càng sớm càng tốt và dùng nước đó đi chỗ khác. Chạy thang không phá chỉ làm mất thêm quân.
Lưới có khó hơn thang không?
Khó nhận ra hơn một chút, vì quân lưới không chạm nhóm bị bắt. Nhưng cách kiểm tra đơn giản: thử từng hướng chạy của nhóm đối phương xem có hướng nào thoát không.
Người mới có nên cố bắt quân bằng lưới?
Có thể thử khi đã chắc cách đếm khí. Nếu tính sai, lưới hở và đối phương thoát ra với thế mạnh, nên hãy kiểm tra kỹ trước.
