Người mới chơi cờ vây thường nghĩ tấn công nghĩa là bắt chết quân đối phương. Thấy một nhóm quân trắng lẻ loi, họ lao vào vây kín, dồn từng khí, và nếu nhóm đó sống được thì cảm giác như mình vừa thua một trận. Người chơi mạnh nhìn khác hẳn: với họ, một nhóm yếu của đối phương là cơ hội kiếm lời, còn bắt chết chỉ là một trong nhiều kết cục có thể — và thường không phải kết cục tốt nhất.
Bài này giải thích nhóm yếu là gì, vì sao tấn công đúng cách lại quan trọng đến vậy trong trung cuộc, và làm thế nào để mỗi nước đuổi quân đều mang lại thứ gì đó cho bạn.
Nhóm yếu là gì
Một nhóm quân được gọi là yếu khi nó chưa có hai mắt và cũng chưa có chỗ rộng để tạo hai mắt, lại không nối được về nhóm mạnh nào của mình. Nói cách khác, nó đang phải lo chuyện sống còn.
Có vài dấu hiệu dễ nhận ra:
- Nhóm đứng giữa vùng ảnh hưởng của đối phương, xung quanh toàn quân đối phương hoặc biên bàn.
- Nhóm ít khí, hoặc có khí nhưng các khí đó dễ bị lấp.
- Nhóm không có "căn cứ": không có khoảng đất ở biên hay ở góc để dựng mắt.
- Nhóm không nối được về một nhóm đã sống.
Ngược lại, nhóm mạnh là nhóm đã có hai mắt, hoặc có đủ không gian để chắc chắn tạo được hai mắt, hoặc đã nối liền với một nhóm sống.
Việc đầu tiên của trung cuộc là đếm nhóm yếu của cả hai bên. Bên nào có ít nhóm yếu hơn thường nắm quyền chủ động.
Vì sao không nên cố bắt chết
Bắt chết một nhóm lớn đúng là thắng lợi lớn. Nhưng khi cố bắt chết một nhóm có đường sống, bạn thường phải trả giá:
- Bạn dồn quá sát, để lại điểm cắt trong đội hình của mình.
- Bạn đi toàn nước hậu thủ (phải để đối phương đi tiếp ở chỗ khác).
- Nếu nhóm kia vẫn sống, toàn bộ quân vây của bạn trở nên mỏng và có khi chính nó thành nhóm yếu.
Người chơi mạnh thường nói: "Đuổi để lấy, không phải đuổi để giết." Khi đối phương phải chạy, họ phải đi những nước chỉ để sống, còn bạn đi những nước vừa đuổi vừa xây. Đó là chỗ lợi thật sự.
Tấn công để lấy gì
Mỗi nước đuổi quân nên mang về ít nhất một trong các thứ sau:
Đất
Khi đối phương chạy ra trung tâm, những nước chặn của bạn thường khép lại một vùng ở biên hoặc góc. Vùng đó trở thành đất của bạn mà gần như không tốn nước riêng để xây.
Thế (ảnh hưởng)
Một bức tường quân mạnh quay mặt ra trung tâm là thế. Thế không phải điểm ngay, nhưng nó giúp bạn tấn công nhóm khác, hoặc biến một khoảng trống lớn thành đất về sau.
Quyền tiên thủ
Nếu nước đuổi của bạn buộc đối phương phải đáp, bạn giữ được quyền đi trước để chuyển sang một điểm lớn khác trên bàn.
Làm yếu nhóm thứ hai
Tấn công đẹp nhất là khi đuổi một nhóm khiến nhóm thứ hai của đối phương cũng yếu đi, vì hai nhóm không thể cùng được cứu. Cờ vây gọi đó là tấn công "hai bên", một dạng đòn kép.
Cách dồn đúng hướng
Hướng tấn công quyết định phần lớn lợi ích. Một nguyên tắc dễ nhớ: đuổi nhóm yếu về phía thế mạnh của mình, hoặc ít nhất là về phía không làm hỏng vùng đất của mình.
Ví dụ, nếu góc dưới bên phải là vùng bạn muốn giữ, đừng để nhóm trắng chạy về phía đó. Hãy đặt quân chặn ở phía góc để nhóm trắng buộc phải chạy ra trung tâm. Mỗi nước trắng chạy ra giữa, góc của bạn lại chắc thêm.
Ngược lại, nếu bạn đẩy nhóm yếu về phía vùng đất của mình, dù cuối cùng nó chết hay sống, vùng đó cũng bị xáo trộn.
Đừng đứng quá sát
Người mới hay đặt quân sát ngay cạnh nhóm yếu, vì cảm giác như thế mới "chặn". Thực tế, đặt quân cách một khoảng thường hiệu quả hơn:
- Quân cách xa khó bị dùng để tạo khí hay tạo mắt cho đối phương.
- Quân cách xa ít bị cắt.
- Quân cách xa vẫn ngăn được nhóm yếu lấy căn cứ.
Đứng sát chỉ nên dùng khi bạn đã tính rõ rằng đối phương không có đường thoát.
Tấn công từ phía nào: căn cứ hay đường chạy
Một nhóm yếu sống bằng hai cách: dựng căn cứ ở biên hoặc góc để có mắt, hoặc chạy ra trung tâm để thoát vây. Tấn công giỏi là lấy đi một trong hai, và đặt nhóm kia vào thế phải chọn con đường còn lại — thường là con đường có lợi cho bạn.
- Nếu bạn lấy căn cứ (đặt quân ở biên, chiếm chỗ dựng mắt), nhóm yếu phải chạy ra giữa.
- Nếu bạn chặn đường chạy, nhóm yếu phải co về làm mắt trong khoảng hẹp.
Không nên cố lấy cả hai cùng lúc bằng những nước mỏng, vì một nhóm không còn gì để mất sẽ cắt và phản công dữ dội.
Khi nào nên nhắm bắt chết
Có những lúc bắt chết là đúng:
- Nhóm yếu thật sự không còn chỗ làm mắt và không có đường nối.
- Bạn đã đếm khí và chắc chắn thắng trong đối sát (hai nhóm cùng vây nhau, bên nào hết khí trước thì chết).
- Bạn đang thua và cần một cú lật ngược, sẵn sàng chấp nhận rủi ro.
Trong các trường hợp khác, hãy coi việc nhóm yếu sống sót nhưng khổ sở là một kết quả tốt.
Một ván mẫu trong đầu
Hình dung trên bàn 13×13: Trắng có một nhóm ba quân ở cạnh trái, chưa có căn cứ, đứng giữa hai vùng Đen. Đen có hai lựa chọn.
Cách thứ nhất: Đen vây sát ba phía, dồn khí. Trắng nhảy ra trung tâm, cắt một chỗ Đen để hở, và bỗng nhiên chính quân vây của Đen phải lo chạy.
Cách thứ hai: Đen đặt một quân ở biên bên dưới nhóm trắng, lấy chỗ dựng mắt. Trắng buộc chạy lên trên. Đen đi kèm song song, mỗi nước vừa đuổi vừa khép góc dưới. Sau năm sáu nước, nhóm trắng thoát ra giữa, còn sống — nhưng Đen đã có một góc chắc và một bức tường nhìn về phía nhóm trắng thứ hai. Đó là tấn công thành công.
Tấn công trên site Cờ Vây Việt
Trên bàn 9×9, không gian nhỏ nên tấn công và phòng thủ đổi chỗ rất nhanh; mỗi nhóm yếu gần như luôn là chuyện sống còn. Bàn 13×13 cho bạn đủ chỗ để luyện đúng tư duy "đuổi để lấy". Bạn có thể tập ngay với máy ở trang chủ, hoặc chơi với người trên cả ba cỡ bàn. Nếu đăng nhập ở tài khoản, ván sẽ được lưu để bạn xem lại những lần tấn công quá tay.
Muốn hiểu vì sao có nhóm sống, có nhóm chết, hãy đọc thêm các bài trong mục trung cuộc. Trước khi tấn công, luôn hỏi: nhóm này thật sự yếu, hay chỉ trông có vẻ yếu?
Những lỗi hay gặp khi tấn công
- Đuổi mà không có mục tiêu. Đi liên tục những nước chạm quân đối phương chỉ vì thấy họ "chưa sống".
- Quên nhóm yếu của chính mình. Một đòn tấn công hăng máu có thể để lại nhóm của bạn cũng yếu, và đối phương phản đòn đúng vào đó.
- Không dừng đúng lúc. Khi nhóm yếu đã sống chắc, tiếp tục đẩy thường chỉ làm đối phương thêm đất.
- Để lại điểm cắt. Mỗi lần vây, nhìn lại xem đội hình của mình có chỗ nào cắt được không.
Câu hỏi thường gặp
Nhóm yếu và nhóm chết khác nhau thế nào?
Nhóm yếu còn khả năng sống nếu được chăm sóc, nhưng đang bị đe doạ. Nhóm chết là nhóm dù đi thêm bao nhiêu nước cũng không tạo được hai mắt hay thoát ra.
Có nên tấn công ngay khi thấy nhóm yếu không?
Chưa chắc. Trước khi tấn công, hãy kiểm tra xem mình có nhóm yếu nào cần lo trước không, và xem có điểm lớn nào trên bàn đáng đi hơn.
Vì sao bị tấn công mà nhóm vẫn sống, mình vẫn thua?
Vì trong lúc bạn đuổi, đối phương có thể đã chiếm những điểm lớn khác, hoặc bạn đi toàn nước hậu thủ. Sống sót với chi phí thấp là kết quả tốt cho bên bị tấn công.
Bàn 9×9 có cần học tấn công nhóm yếu không?
Có. Trên 9×9, gần như mọi trận đấu đều xoay quanh sống chết của một hai nhóm. Học ở bàn nhỏ giúp bạn cảm nhận nhanh khi nào nhóm yếu, khi nào mạnh.
Tấn công có phải lúc nào cũng tốt hơn phòng thủ?
Không. Nếu nhóm của bạn đang yếu, gia cố nó trước thường là nước đúng. Tấn công từ vị trí yếu dễ bị phản công.
