Bị tấn công là chuyện xảy ra trong mọi ván cờ vây. Điều phân biệt người chơi giỏi không phải là không bao giờ có nhóm yếu, mà là biết cứu nhóm yếu với cái giá thấp nhất. Một nhóm sống sót nhưng khiến đối phương vừa có đất vừa có thế là một thất bại im lặng; một nhóm sống gọn, nhanh, để bạn quay về chiếm điểm lớn là một thành công.
Bài này trình bày ba hướng cứu nhóm yếu, cách chọn hướng, và lúc nào nên dũng cảm bỏ bớt quân.
Trước hết: nhóm có thật sự yếu không
Nhiều người phòng thủ quá sớm. Trước khi đi nước cứu, hãy kiểm tra:
- Nhóm đã có một mắt chắc và chỗ cho mắt thứ hai chưa?
- Nhóm có đường nối về quân sống không?
- Đối phương đe doạ thật hay chỉ đứng gần?
Nếu nhóm còn "thở" được một hai nước, đi một nước lớn ở chỗ khác đôi khi tốt hơn. Phòng thủ thừa là mất tốc độ.
Hướng 1: sống gọn tại chỗ
Nếu nhóm đứng gần biên hoặc góc, cách an toàn nhất thường là dựng hai mắt ngay tại chỗ. Ưu điểm: nhanh, ít rủi ro, không kéo theo nhóm nào khác. Nhược điểm: đất thu được thường nhỏ, và đối phương có thể được một bức tường bên ngoài.
Sống gọn phù hợp khi:
- Bạn đang dẫn điểm, không cần mạo hiểm.
- Bên ngoài toàn quân mạnh của đối phương, chạy ra cũng khó.
- Vùng quanh nhóm còn đủ chỗ cho hai mắt.
Hướng 2: chạy ra trung tâm
Nếu nhóm không có chỗ làm mắt nhưng phía trung tâm còn thoáng, hãy chạy ra. Mục tiêu là nối về quân của mình hoặc tới vùng trống đủ rộng để tự sống.
Chạy đúng cách:
- Chạy bằng những nước nhảy nhẹ (cách một giao điểm) thay vì bò từng quân một, để không bị đối phương dồn bằng những nước chắn chắc.
- Chạy về phía có quân mình, hoặc về phía nhóm yếu của đối phương để biến việc chạy thành phản công.
- Tránh chạy về phía đối phương đang có thế mạnh.
Chạy ra trung tâm có ưu điểm lớn: nhóm của bạn có thể gây áp lực ngược lên các nhóm khác của đối phương. Rủi ro là nếu bị chặn, nhóm dài và nặng khó cứu.
Hướng 3: hy sinh bớt quân
Đôi khi cách cứu tốt nhất là bỏ đi một phần quân, giữ lại phần quan trọng. Người mới thường tiếc từng quân, nhưng trong cờ vây, quân không có giá trị tự thân; giá trị nằm ở đất và thế mà quân tạo ra.
Hy sinh hợp lý khi:
- Vài quân "đuôi" không mang lại gì, chỉ làm nhóm nặng thêm.
- Bỏ quân đổi được tiên thủ để chiếm điểm lớn hơn.
- Bỏ quân giúp phần còn lại sống chắc nhanh chóng.
Người chơi mạnh hay nói: quân nhẹ thì linh hoạt, quân nặng thì chết theo nhau. Một nhóm "nặng" là nhóm nhiều quân mà ít khả năng sống; càng thêm quân, càng khó bỏ.
Chọn hướng thế nào
Một cách chọn nhanh:
| Tình huống | Hướng nên chọn |
|---|---|
| Gần biên, còn chỗ, bạn đang dẫn | Sống gọn tại chỗ |
| Không chỗ làm mắt, trung tâm thoáng | Chạy ra trung tâm |
| Nhóm dài, nặng, đối phương mạnh xung quanh | Bỏ đuôi, cứu phần đầu |
| Có nhóm yếu đối phương gần đó | Chạy về phía đó để phản công |
Bảng này không thay cho việc tính cụ thể, nhưng giúp bạn khỏi rối khi bị dồn.
Đừng cứu hai nhóm cùng lúc bằng nước chậm
Khi có hai nhóm yếu, người mới hay đi một nước cho nhóm này, một nước cho nhóm kia, cuối cùng cả hai đều nửa vời. Nếu được, hãy tìm một nước vừa giúp nhóm này vừa giúp nhóm kia, chẳng hạn một nước nối hai nhóm lại. Nếu không tìm được, hãy chọn một nhóm để cứu hẳn và chấp nhận rủi ro ở nhóm còn lại.
Phòng thủ tốt bắt đầu từ trước
Cách cứu nhóm yếu hay nhất là không để nó quá yếu ngay từ đầu:
- Đừng đặt quân lẻ vào vùng đối phương mạnh nếu chưa tính đường sống.
- Khi tấn công, giữ quân của mình liền mạch, tránh để lại điểm cắt (xem cắt và nối).
- Mỗi lần đối phương đi gần nhóm của bạn, tự hỏi: nhóm mình còn ổn không?
Luyện trên Cờ Vây Việt
Bàn 9×9 và 13×13 với máy ở trang chủ là chỗ tốt để luyện phòng thủ: máy ở mức cao sẽ tấn công ngay khi thấy nhóm yếu. Lưu ván trong tài khoản rồi xem lại những lần nhóm chết: phần lớn bạn sẽ thấy khoảnh khắc lẽ ra nên bỏ đuôi hoặc chạy sớm hơn.
Mặt còn lại của vấn đề nằm ở bài tấn công nhóm yếu: hiểu bên tấn công muốn gì, bạn sẽ phòng thủ khôn hơn.
Dấu hiệu nên bỏ cả nhóm
Có lúc cứu nhóm tốn quá nhiều: mỗi nước cứu chỉ kéo dài thời gian, đối phương vừa tấn công vừa làm đất. Nếu sau khi đếm, bạn thấy bỏ nhóm và chiếm hai điểm lớn khác được nhiều hơn phần mất, hãy bỏ. Quyết định này khó về tâm lý nhưng thường đúng ở những nhóm nhỏ, ít quân.
Câu hỏi thường gặp
Nhóm sống nhỏ ở góc có phải là thua không?
Không nhất thiết. Sống nhỏ nhưng nhanh và tiên thủ thường là kết quả chấp nhận được, nhất là khi bạn đang dẫn điểm.
Làm sao biết quân nào là "đuôi" nên bỏ?
Đuôi là những quân nếu bỏ đi thì phần chính vẫn sống, và giữ lại cũng không tạo thêm đất hay mắt. Thường đó là những quân lẻ nằm sâu trong vùng đối phương.
Chạy ra trung tâm có an toàn hơn sống ở biên không?
Không hẳn. Ở biên dễ có mắt nhưng đất nhỏ; ở trung tâm khó có mắt nhưng nhiều hướng thoát. Chọn theo vị trí quân mạnh của cả hai bên.
Có nên cứu mọi nhóm yếu không?
Không. Có nhóm không đáng cứu, hoặc cứu tốn quá nhiều nước. Đôi khi bỏ hẳn một nhóm nhỏ để lấy hai điểm lớn khác là quyết định đúng.
Chạy mà vẫn bị đuổi mãi thì làm sao?
Dừng lại và đếm: nhóm đang có bao nhiêu khí, còn đường nối nào không. Nếu mỗi nước chạy chỉ kéo dài chuỗi quân mà không thêm khí, đó là dấu hiệu nên bỏ hoặc đổi hướng.
