Cờ vây thường được mô tả là "khó", và điều đó làm nhiều người chùn bước. Thực ra luật cờ vây thuộc loại đơn giản nhất trong các môn cờ; cái khó nằm ở chỗ biến hoá vô tận. Tin tốt: bạn không cần hiểu hết để bắt đầu chơi vui. Bài này là lộ trình thực tế cho người chưa từng đặt một quân cờ vây nào.
Bước 1: Nắm luật trong một buổi
Toàn bộ luật cờ vây gói trong vài ý:
- Hai bên lần lượt đặt quân lên giao điểm, Đen đi trước.
- Nhóm quân hết khí thì bị bắt.
- Không được tự sát, không được lặp lại thế cờ (luật cướp).
- Hai bên cùng bỏ lượt thì kết thúc, đếm quân và đất, Trắng được cộng komi.
Đọc bài luật cờ vây cơ bản một lần, rồi đọc khí và bắt quân. Chừng đó là đủ để chơi ván đầu tiên.
Bước 2: Chơi ngay trên bàn 9×9
Đừng đọc thêm vội. Mở trang chủ, chọn bàn 9×9, mức thấp nhất, và chơi. Bạn sẽ thua, và điều đó hoàn toàn bình thường. Mục tiêu của những ván đầu không phải là thắng, mà là:
- Quen tay đặt quân và nhìn khí.
- Thấy tận mắt một nhóm bị bắt như thế nào.
- Trải nghiệm cảm giác cuối ván: bỏ lượt và đếm điểm.
Bàn 9×9 ván ngắn, nên trong một buổi tối bạn có thể chơi năm, sáu ván. Mỗi ván dạy một điều nhỏ.
Bước 3: Tập đếm khí thành phản xạ
Sau vài ván, bạn sẽ nhận ra phần lớn lần thua đến từ việc một nhóm bị bắt mà không kịp phản ứng. Cách chữa: trước mỗi nước, nhìn nhóm yếu nhất của mình và đếm khí của nó. Nếu còn một hoặc hai khí, xử lý ngay.
Thói quen này nghe đơn giản nhưng là bước tiến lớn nhất trong tháng đầu.
Bước 4: Hiểu "hai mắt"
Bước tiếp theo là hiểu vì sao có những nhóm không bao giờ bị bắt. Đó là những nhóm có hai mắt, tức hai vùng trống riêng biệt mà đối phương không thể đặt quân vào. Đọc hai mắt là sống, rồi để ý trong ván: nhóm của mình đã có hai mắt chưa?
Khi hiểu điều này, bạn sẽ bắt đầu thấy cờ vây không chỉ là bắt quân, mà là tạo nhóm sống và làm đất.
Bước 5: Chơi với người
Khi đã thắng được máy ở mức thấp đôi ba lần, hãy thử chơi online với người thật trên bàn 9×9. Người thật đi khác máy: họ có khi mạo hiểm, có khi phòng thủ quá mức, và điều đó dạy bạn nhiều thứ mới. Nếu có bạn bè cũng muốn học, dùng tính năng mời bằng link để hai người chơi với nhau.
Bước 6: Xem lại ván của mình
Đăng nhập ở trang tài khoản để ván được lưu lại. Sau mỗi buổi chơi, mở lại một ván thua, đi từng nước, và tìm lúc nhóm của mình bắt đầu nguy. Thường đó là vài nước trước khi bị bắt, lúc bạn không để ý đến khí.
Những kỳ vọng thực tế
- Tuần đầu: thua gần hết. Bình thường.
- Tuần thứ hai, thứ ba: bắt đầu giữ được nhóm sống, thắng máy ở mức thấp.
- Tháng thứ hai: chuyển sang 13×13, bắt đầu nghĩ về hướng phát triển và chia đất.
Không ai giỏi cờ vây trong một tháng. Nhưng ai cũng có thể chơi vui trong một tháng, và đó là điều quan trọng nhất để tiếp tục.
Những điều không nên làm lúc đầu
- Học thuộc định thức. Chưa cần. Định thức có ích khi bạn đã chơi bàn lớn.
- Đọc sách dày trước khi chơi. Chơi trước, đọc sau, khi đã có câu hỏi.
- Chơi 19×19 ngay. Bàn quá lớn, dễ nản.
- So mình với người chơi lâu năm. Mỗi người có tốc độ riêng.
Một tuần đầu cụ thể
Nếu thích có kế hoạch rõ ràng, đây là một tuần mẫu:
- Ngày 1: đọc luật, chơi hai ván 9×9 ở mức thấp nhất. Không cần thắng, chỉ cần chơi đến lúc bỏ lượt và xem điểm.
- Ngày 2: đọc bài về khí, chơi hai ván. Mỗi khi một nhóm bị bắt, dừng lại đếm xem nó đã có bao nhiêu khí ở nước trước.
- Ngày 3: chơi ba ván, tập trung không để nhóm nào còn một khí mà không xử lý.
- Ngày 4: đọc về hai mắt, chơi hai ván, cuối mỗi ván chỉ ra nhóm nào sống nhờ hai mắt.
- Ngày 5: chơi hai ván cầm Trắng để cảm nhận komi và việc đi sau.
- Ngày 6: xem lại ván thua trong tài khoản, tìm một nước hỏng.
- Ngày 7: nghỉ, hoặc chơi một ván cho vui với bạn bè qua link mời.
Sau tuần này, bạn đã có khoảng mười lăm ván và đã chạm vào mọi khái niệm cơ bản. Đó là nền tốt để tiếp tục.
Khi nào nên nhờ người hướng dẫn
Tự học với máy và các bài viết là đủ cho vài tháng đầu. Nhưng nếu có dịp, ngồi xem một người chơi lâu năm đánh, hoặc nhờ họ xem lại một ván của bạn, bạn sẽ học được những điều khó thấy khi tự học: vì sao một nước "trông bình thường" lại là nước hỏng, hay vì sao họ bỏ một nhóm nhỏ không cứu. Một buổi như vậy thường mở ra nhiều câu hỏi hay, và câu hỏi hay là động lực tốt nhất để tiếp tục.
Câu hỏi thường gặp
Học cờ vây có cần năng khiếu toán không?
Không. Cờ vây cần khả năng quan sát và kiên nhẫn đếm, nhưng không đòi hỏi kiến thức toán. Người ở mọi độ tuổi và nghề nghiệp đều học được.
Bao lâu thì chơi được một ván hoàn chỉnh?
Ngay buổi đầu tiên, nếu bắt đầu với bàn 9×9. Luật đủ ngắn để đọc xong trong mười lăm phút.
Nên chơi với máy hay với người trước?
Máy trước, vì bạn có thể đi chậm, không ngại thua. Khi đã quen luật, chuyển sang người để có trải nghiệm đa dạng hơn.
Có cần mua bàn cờ thật không?
Không bắt buộc. Chơi trên trang là đủ để học. Nếu thích cảm giác cầm quân, một bàn 9×9 hoặc 13×13 nhỏ gọn là đủ cho giai đoạn đầu.
Trẻ em có học được cờ vây không?
Được. Luật đơn giản nên trẻ có thể chơi từ khá sớm, đặc biệt trên bàn 9×9. Điều quan trọng là để trẻ chơi vui, không đặt áp lực thắng thua.
