Nếu phải chọn một câu để tóm tắt kỹ thuật cờ vây, nhiều người sẽ chọn: "Hai mắt là sống." Một nhóm quân có hai mắt riêng biệt thì không bao giờ bị bắt, dù đối phương vây kín bên ngoài. Hiểu vì sao, bạn sẽ hiểu gần hết logic của sống chết.
Mắt là gì
Mắt là một điểm trống (hoặc một vùng trống nhỏ) bị quân của một bên bao kín hoàn toàn. Đối phương muốn đặt quân vào mắt thì quân đó không có khí.
Theo luật cấm tự sát, đặt quân vào chỗ không có khí là bị cấm, trừ khi nước đó bắt được quân. Đây chính là chìa khoá.
Vì sao một mắt thì chết
Giả sử một nhóm bị vây kín và chỉ có một mắt. Đối phương làm như sau: lấp dần mọi khí bên ngoài nhóm. Khi khí duy nhất còn lại là chính cái mắt, đối phương đặt quân vào mắt. Lúc này nước đó bắt được cả nhóm (vì lấy khí cuối cùng), nên nó hợp lệ. Nhóm một mắt bị bắt.
Vì sao hai mắt thì sống
Bây giờ nhóm có hai mắt riêng biệt. Đối phương lấp hết khí bên ngoài, nhóm vẫn còn hai khí: hai mắt. Đối phương muốn đặt quân vào một mắt, nhưng nhóm vẫn còn khí ở mắt kia, nên nước đó không bắt được gì, tức là tự sát, bị cấm. Không có cách nào lấp cả hai mắt cùng lúc. Nhóm không bao giờ bị bắt.
"Riêng biệt" nghĩa là gì
Hai mắt phải là hai vùng trống tách rời. Một vùng trống lớn liền một khối vẫn chỉ tính là một mắt về mặt nguyên lý, dù trong thực tế một vùng đủ lớn thường tự tạo được hai mắt khi cần. Bài hình chết cơ bản nói về những vùng trống ba, bốn điểm và khi nào chúng thành hai mắt.
Mắt thật và mắt giả
Không phải điểm trống nào bị bao quanh cũng là mắt thật. Có những "mắt" mà quân bao quanh nó chưa nối liền với nhau; đối phương có thể đánh vào một phần quân đó, buộc bạn phải lấp chính cái mắt để nối. Đó là mắt giả. Xem bài mắt giả để nhận ra.
Thói quen kiểm tra mắt
Trong ván, với mỗi nhóm của mình, hỏi:
- Nhóm này đã có hai mắt thật chưa?
- Nếu chưa, nó có vùng đủ rộng để làm hai mắt không?
- Nếu không, nó có chạy ra trung tâm hoặc nối với nhóm sống khác được không?
Nhóm không trả lời "có" cho câu nào là nhóm đang nguy, cần xử lý trước những nước khác. Xem nước lớn và nước gấp.
Phá mắt đối phương
Ngược lại, khi tấn công, mục tiêu không chỉ là lấp khí, mà là không cho đối phương có hai mắt. Đặt quân vào điểm then chốt của vùng mắt, hoặc thu hẹp vùng đó từ bên ngoài, thường hiệu quả hơn đánh khí trực tiếp.
Luyện nhìn mắt
Chơi bàn 9×9 trên trang chủ và cuối mỗi ván, trước khi bỏ lượt, chỉ vào từng nhóm của cả hai bên và nói: nhóm này sống nhờ hai mắt nào? Thói quen này cũng giúp bạn nhận ra quân chết cần bắt trước khi kết thúc, như trong bài bỏ lượt và kết thúc ván.
Hai mắt trong ván thật: làm mắt từ sớm
Trong ván thật, nhóm hiếm khi có sẵn hai mắt đẹp như sơ đồ. Thường bạn phải làm mắt trong lúc bị tấn công. Vài cách làm mắt hay dùng:
- Mở rộng dọc cạnh: cạnh bàn giúp tạo mắt với ít quân. Một nhóm có chỗ mở rộng ở cạnh thường sống dễ.
- Chiếm điểm then chốt trong vùng trống của mình, chia vùng thành hai phần.
- Bắt một quân đối phương nằm trong vùng của mình: điểm quân bị bắt để lại thường trở thành một mắt.
Ngược lại, nếu nhóm đang chạy ra trung tâm mà không có chỗ làm mắt, hãy tìm cách nối với một nhóm sống khác của mình. Nối được với nhóm sống thì không cần tự làm hai mắt nữa.
Đếm mắt khi xem lại ván
Khi xem lại ván trong tài khoản, tìm những lúc nhóm của bạn bị bắt và hỏi: lúc nhóm bắt đầu bị vây, nó có mấy mắt, và có chỗ nào để làm thêm mắt không? Rất nhiều lần câu trả lời là "có một chỗ làm mắt nhưng mình không đi vào". Nhận ra điều đó, bạn sẽ đi vào những chỗ ấy sớm hơn trong ván sau.
Câu hỏi thường gặp
Một nhóm có một mắt rất lớn có sống không?
Tuỳ độ lớn và hình dạng. Vùng đủ lớn thường tạo được hai mắt khi bị đe doạ, nhưng một số hình (như ba điểm thẳng) phụ thuộc vào ai đi trước ở điểm then chốt.
Có cách nào sống mà không cần hai mắt không?
Có một trường hợp đặc biệt gọi là sống chung (seki), khi hai nhóm cùng không có đủ mắt nhưng không bên nào dám lấp khí chung. Xem bài seki.
Hai mắt có cần to không?
Không. Mỗi mắt chỉ cần một điểm, miễn là mắt thật và hai mắt tách rời nhau.
Vì sao đối phương không đặt quân vào mắt?
Vì luật cấm tự sát. Quân đặt vào mắt không có khí và không bắt được gì khi nhóm còn mắt kia.
Người mới nên luyện sống chết từ đâu?
Từ những hình nhỏ ở góc và cạnh: hai mắt, ba điểm thẳng, bốn điểm thẳng. Chúng xuất hiện rất thường xuyên trong ván thật.
Nhóm có hai mắt có cần làm gì thêm cuối ván không?
Không cần thêm quân trong nhóm. Chỉ cần giữ hai mắt không bị lấp và không bị biến thành mắt giả. Cuối ván, hai mắt đó còn được tính là điểm của bạn.
Nhóm nối vào nhóm đã có hai mắt thì sao?
Nó trở thành một phần của nhóm sống, dùng chung hai mắt đó, nên cũng sống. Đây là lý do "nối với nhóm sống" là một cách cứu nhóm yếu rất hiệu quả.
Mắt ở góc có khác mắt ở giữa bàn không?
Về nguyên lý thì như nhau, nhưng mắt ở góc và cạnh dễ thành mắt giả hơn vì có ít điểm chéo. Vì vậy nhóm ở mép bàn cần kiểm tra mắt kỹ hơn.
