Sau khi hiểu hai mắt là sống, câu hỏi tiếp theo là: một vùng trống bao nhiêu điểm thì đủ làm hai mắt? Câu trả lời phụ thuộc vào kích thước và hình dạng của vùng, và đôi khi vào ai được đi trước. Bài này đi qua hai hình cơ bản nhất ở cạnh bàn: ba điểm thẳng và bốn điểm thẳng.
Vùng mắt và điểm then chốt
Vùng mắt là khoảng trống bên trong một nhóm bị vây. Nếu vùng đủ lớn, chủ nhóm có thể chia nó thành hai mắt riêng biệt. Đối phương muốn giết nhóm thì phải ngăn việc chia đó.
Với nhiều vùng mắt, có một điểm mà ai chiếm trước thì quyết định số phận nhóm. Điểm đó gọi là điểm then chốt (hay điểm yếu hại). Học sống chết phần lớn là học nhận ra điểm then chốt.
Ba điểm thẳng
Vùng ba điểm nằm thẳng hàng:
- Nếu Đen đi trước vào b1: vùng bị chia thành hai mắt a1 và c1. Nhóm sống.
- Nếu Trắng đi trước vào b1: Đen không chia được vùng nữa. Muốn bắt quân b1, Đen phải lấp a1 hoặc c1, và chính nước đó làm nhóm đen chỉ còn một khí; dù có bắt được b1, vùng còn lại cũng chỉ thành một mắt. Nhóm chết.
Kết luận: ba điểm thẳng là hình "ai đi trước thì thắng". Nếu nhóm của bạn có hình này và đối phương đe doạ, đi vào điểm giữa ngay.
Bốn điểm thẳng
Bây giờ vùng mắt dài bốn điểm thẳng hàng, ví dụ a1, b1, c1, d1 ở cạnh dưới, được quân đen bao kín.
- Nếu Trắng đặt quân vào b1, Đen đặt vào c1. Quân trắng b1 không còn đường sống, Trắng cũng không đặt được vào a1 (tự sát). Đen có hai mắt riêng biệt: d1 và phía a1–b1 (sau khi bắt quân b1).
- Nếu Trắng đặt vào c1, Đen đặt vào b1: tương tự, hai mắt ở a1 và phía c1–d1.
Vì luôn có hai điểm giữa, Trắng chiếm một thì Đen chiếm điểm kia. Bốn điểm thẳng là hình sống dù ai đi trước, miễn là Đen trả lời đúng. Đây là lý do người chơi hay nói: "ba điểm thẳng thì cần đi trước, bốn điểm thẳng thì yên tâm."
Vì sao chiếm điểm giữa
Điểm giữa của vùng mắt là chỗ duy nhất có thể chia vùng thành hai phần. Chiếm được nó là chia được, bị đối phương chiếm là không chia được. Quy luật này đúng với nhiều hình khác: điểm then chốt thường là điểm "giữa" của vùng mắt, dù hình dạng vùng không thẳng.
Những hình khác bạn sẽ gặp
Ngoài hình thẳng, còn có vùng ba điểm gấp khúc, vùng bốn điểm hình chữ T, hình vuông, vùng năm, sáu điểm. Mỗi hình có quy tắc riêng:
- Có hình luôn sống.
- Có hình luôn chết dù đi trước.
- Có hình phụ thuộc ai đi trước.
Không cần học hết ngay. Hãy vững hai hình thẳng trong bài này, rồi học thêm khi gặp trong ván của mình. Các bài khác trong danh mục sống chết, như sống chết ở góc, mở rộng dần.
Thói quen trong ván
Mỗi khi một nhóm (của mình hay của đối phương) bị vây và chỉ còn vùng trống nhỏ bên trong:
- Đếm số điểm trong vùng và nhìn hình dạng.
- Tìm điểm giữa của vùng.
- Nếu là nhóm của mình và hình phụ thuộc lượt đi, chiếm điểm giữa ngay. Nếu là nhóm đối phương, chiếm nó để giết.
Luyện bằng các ván 9×9 trên trang chủ: bàn nhỏ có rất nhiều tình huống nhóm bị vây ở cạnh.
Ba điểm gấp khúc
Ngoài ba điểm thẳng, vùng ba điểm còn có thể gấp khúc thành hình chữ L. Nguyên tắc tìm điểm then chốt vẫn như cũ: điểm nằm ở "khúc gấp", tức điểm tiếp giáp với hai điểm còn lại, là điểm duy nhất có thể chia vùng thành hai mắt. Ai chiếm được nó trước thì quyết định. Vì vậy ba điểm gấp khúc cũng là hình "ai đi trước thì thắng", giống ba điểm thẳng.
Vùng càng lớn càng an toàn, nhưng không tuyệt đối
Nói chung, vùng mắt năm, sáu điểm trở lên đủ lớn để sống nếu trả lời đúng. Nhưng có ngoại lệ: một số hình năm, sáu điểm có hình dạng đặc biệt có thể bị giết nếu đối phương đi trước vào điểm then chốt. Người chơi lâu năm thuộc những hình này như thuộc bảng cửu chương. Với người mới, cứ nhớ: vùng mắt càng rộng và càng kéo dài theo một hướng thì càng dễ sống; vùng co cụm thành khối thì càng dễ có điểm then chốt chết người.
Khi không chắc, hãy chủ động làm mắt sớm, đừng đợi đối phương đi vào điểm then chốt rồi mới phản ứng.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao ba điểm thẳng lại phụ thuộc lượt đi?
Vì chỉ có một điểm giữa. Ai chiếm được thì quyết định: Đen chiếm thì chia được hai mắt, Trắng chiếm thì Đen không chia được nữa.
Bốn điểm thẳng có bao giờ chết không?
Khi vùng thật sự kín và Đen trả lời đúng, không. Nhưng nếu quân bao quanh có điểm yếu (bị cắt, ít khí), đối phương có thể tấn công từ bên ngoài.
Điểm then chốt có luôn ở giữa?
Với hình thẳng thì đúng. Với các hình khác, điểm then chốt thường là điểm làm cho vùng có thể chia đôi, nhiều khi cũng nằm ở giữa hình.
Học hình sống chết có cần máy không?
Không cần. Có thể tự xếp quân trên bàn thật hoặc tự tìm trong ván của mình. Quan trọng là tự đi thử các nước.
Sống chết có quan trọng hơn định thức không?
Với người mới, có. Không biết sống chết thì mọi định thức đều vô nghĩa, vì nhóm có thể chết giữa chừng.
Có cách nào nhớ điểm then chốt nhanh không?
Hãy tìm điểm tiếp giáp với nhiều điểm khác trong vùng mắt nhất. Điểm đó thường là nơi chia vùng thành hai phần, và cũng là điểm đối phương muốn chiếm để giết nhóm.
Vùng mắt hai điểm có sống không?
Không. Vùng hai điểm không chia được thành hai mắt riêng biệt: đối phương có thể đặt quân vào một điểm, rồi khi nhóm hết khí bên ngoài thì bắt cả nhóm. Vùng hai điểm chỉ tính như một mắt.
