Trong cờ vây, thường thì nhóm nào có hai mắt sống, nhóm nào không có thì chết. Nhưng có một ngoại lệ thú vị: hai nhóm cùng không đủ hai mắt, áp sát nhau, mà cả hai đều sống. Tình huống này gọi là sống chung, tiếng Nhật là seki. Hiểu seki giúp bạn tránh những nước tự bắn vào chân ở cuối các cuộc đua khí.
Seki xảy ra thế nào
Nhớ lại cuộc đua khí: hai nhóm áp sát, mỗi nhóm lấp khí của nhóm kia. Giả sử sau khi hai bên đã lấp hết khí ngoài, chỉ còn lại các khí chung giữa hai nhóm.
Nếu một bên đặt quân vào khí chung, nhóm của chính bên đó giảm khí, và nếu nhóm ấy chỉ còn một khí sau nước đi, đối phương bắt được ngay. Khi cả hai bên đều ở trong tình thế "ai lấp trước thì bị bắt", không ai muốn đi vào khí chung. Hai nhóm đứng yên, cùng sống. Đó là seki.
Dấu hiệu nhận ra seki
- Hai nhóm áp sát, không nhóm nào có hai mắt.
- Khí ngoài của cả hai đã hết hoặc gần hết.
- Còn lại khí chung, và đặt quân vào đó làm chính nhóm mình rơi vào thế bị bắt.
Có những seki mà một hoặc cả hai nhóm có một mắt, nhưng vẫn không đủ để thắng cuộc đua; kết quả vẫn là sống chung.
Nên làm gì khi gặp seki
Khi nhận ra tình huống là seki, đừng đặt quân vào khí chung. Đi chỗ khác. Nếu cả hai bên đều hiểu, các khí chung sẽ để trống đến cuối ván.
Lỗi hay gặp của người mới: thấy khí chung trống, "lấp cho gọn", và bị bắt cả nhóm. Trước khi lấp một điểm giữa hai nhóm, luôn đếm lại xem sau nước đó nhóm mình còn bao nhiêu khí.
Seki được tính điểm thế nào trên trang
Cờ Vây Việt tính điểm theo diện tích (xem bỏ lượt và kết thúc ván):
- Quân của mỗi bên trong seki vẫn đứng trên bàn, nên mỗi quân được 1 điểm cho bên đó.
- Các khí chung là điểm trống tiếp giáp với cả hai màu, nên không tính cho ai.
- Nếu một nhóm trong seki có một mắt riêng, điểm trống đó chỉ tiếp giáp quân của nhóm ấy, nên được tính cho bên đó.
Vì trang tính đúng theo những gì có trên bàn, bạn không cần thoả thuận gì đặc biệt với đối phương về seki; cứ để khí chung trống và bỏ lượt khi mọi chỗ khác đã xong.
Seki có tốt hay xấu
Tuỳ tình huống. Với bên đang phòng thủ một nhóm yếu, seki là cứu được nhóm thay vì mất hết. Với bên tấn công, seki có nghĩa là không giết được nhóm mình nhắm tới. Đôi khi, khi thấy không thể thắng cuộc đua, chủ động hướng tới seki là cách hạn chế thiệt hại tốt nhất.
Seki ở góc và cạnh
Seki hay xuất hiện ở góc và cạnh, nơi không gian chật và các nhóm dễ bị kẹt giữa nhau. Khi một nhóm xâm nhập vào góc và không làm được hai mắt, hãy thử tìm khả năng seki: đôi khi đó là cách duy nhất để không mất trắng.
Luyện nhận ra seki
Seki không xuất hiện thường xuyên như hai mắt, nhưng khi gặp thì rất dễ xử lý sai. Trong các ván trên trang chủ và online, mỗi khi hai nhóm áp sát mà không bên nào có đủ mắt, dừng lại đếm khí ngoài, khí chung, và tự hỏi: nếu mình lấp khí chung, nhóm mình còn bao nhiêu khí? Đọc thêm hai mắt là sống để so sánh.
Seki nói bằng lời: hình thường gặp nhất
Dạng seki dễ hình dung nhất: một nhóm đen và một nhóm trắng nằm cạnh nhau, không nhóm nào có mắt, khí ngoài của cả hai đã bị lấp hết, và giữa chúng còn đúng hai khí chung. Nếu Đen đặt quân vào một khí chung, nhóm đen chỉ còn một khí (khí chung còn lại), và Trắng đặt vào đó bắt được nhóm đen. Trắng cũng gặp y hệt nếu đi trước. Không ai muốn đi, nên hai nhóm đứng yên đến hết ván.
Một dạng khác: mỗi nhóm có một mắt và giữa chúng còn một khí chung. Nếu một bên lấp khí chung, nhóm của bên đó chỉ còn mắt của mình làm khí, và đối phương đặt vào mắt đó bắt được. Kết quả cũng là không ai dám lấp.
Vì sao người mới hay phá seki của chính mình
Cuối ván, người mới có thói quen "lấp cho gọn" mọi điểm trống giữa hai màu, vì nghĩ những điểm đó không tính cho ai nên lấp cũng chẳng sao. Với điểm trung lập thông thường thì đúng. Nhưng nếu điểm đó là khí chung trong seki, lấp vào là tự đưa nhóm mình vào thế bị bắt. Trước khi lấp một điểm trung lập, luôn hỏi: điểm này có phải là khí của một nhóm đang không có đủ mắt không?
Câu hỏi thường gặp
Seki có phải là hoà không?
Không phải hoà cả ván. Seki chỉ là một tình huống cục bộ, nơi hai nhóm cùng sống. Ván cờ vẫn được tính điểm bình thường.
Nếu đối phương lấp khí chung trong seki thì sao?
Thường đó là nước sai: nhóm của họ sẽ chỉ còn một khí và bạn bắt được. Hãy đếm lại để chắc chắn trước khi bắt.
Khí chung trong seki có được tính điểm không?
Theo cách tính diện tích của trang, khí chung tiếp giáp cả hai màu nên không tính cho ai.
Seki có hay gặp không?
Không thường xuyên như các tình huống sống chết khác, nhưng đủ để gây mất nhóm oan nếu không biết.
Làm sao phân biệt seki với cuộc đua khí bình thường?
Trong đua khí bình thường, một bên có thể thắng bằng cách lấp khí. Trong seki, lấp khí chung là tự hại, nên không bên nào thắng được.
Seki có ảnh hưởng tới lúc bỏ lượt không?
Có. Khi còn seki trên bàn, bạn cứ để nguyên các khí chung và bỏ lượt như bình thường. Đừng vì muốn "dọn bàn" mà lấp khí chung trước khi bỏ lượt.
Có nên chủ động tạo seki không?
Khi nhóm của bạn không thể thắng cuộc đua khí và cũng không làm được hai mắt, hướng tới seki là cách cứu nhóm tốt nhất. Hãy tìm cách giữ đủ khí chung để không bên nào dám lấp.
