Một trong những tình huống căng thẳng nhất của cờ vây là khi hai nhóm không có đủ mắt nằm áp sát nhau, mỗi nhóm đe doạ bắt nhóm kia. Không ai chạy được ra ngoài, không ai tự làm hai mắt được. Kết quả chỉ phụ thuộc vào một thứ: ai hết khí trước. Đây gọi là cuộc đua khí (tiếng Nhật: semeai).
Quy tắc cơ bản
Khi hai nhóm đều không có mắt và không có khí chung:
- Bên nào nhiều khí hơn thì thắng.
- Nếu bằng khí, bên đi trước thắng.
Lý do đơn giản: mỗi bên lần lượt lấp một khí của bên kia. Bên ít khí hơn sẽ hết trước.
Vì vậy, trước khi lao vào, đếm khí của cả hai nhóm. Bài khí và bắt quân nhắc cách đếm đúng cho cả nhóm.
Khí ngoài và khí chung
Trong cuộc đua, khí chia làm hai loại:
- Khí ngoài: khí chỉ thuộc về một nhóm, không chạm nhóm kia.
- Khí chung: những điểm trống nằm giữa, chạm cả hai nhóm.
Điều quan trọng: lấp khí chung thì cũng lấp khí của chính mình. Mỗi quân bạn đặt vào khí chung làm cả hai nhóm mất một khí. Vì thế:
Luôn đánh khí ngoài của đối phương trước. Chỉ đánh vào khí chung khi khí ngoài đã hết.
Khi có khí chung
Với khí chung, quy tắc thay đổi một chút. Nhìn chung, khí chung có lợi cho bên đang phòng thủ, vì bên tấn công phải lấp chúng và tự mất khí. Có trường hợp cả hai bên đều không dám lấp khí chung, vì ai lấp trước thì bị bắt. Khi đó hai nhóm cùng sống mà không có mắt, gọi là sống chung, xem bài seki.
Mắt thay đổi cuộc đua
Nếu một nhóm có một mắt còn nhóm kia không có, nhóm có mắt thường có lợi lớn. Lý do: đối phương không thể lấp mắt cho tới khi mọi khí khác đã hết, và khi đó nước lấp mắt mới bắt được quân. Trong khi đó, nhóm có mắt vẫn có thể lấp khí chung mà không lo tự sát.
Kết luận thực tế: tạo được một mắt trong cuộc đua là lợi thế rất lớn. Người chơi hay nói "một mắt thắng không mắt" để nhớ điều này, tuy vẫn cần đếm cụ thể.
Cách tăng khí và giảm khí
Trong cuộc đua, ngoài việc đánh khí, bạn có thể:
- Tăng khí nhóm mình: nối thêm quân ra phía trống, hoặc bắt một quân đối phương đang chắn khí của mình.
- Giảm khí đối phương hiệu quả: đánh từ phía mà đối phương không thể nối thêm để tăng khí.
Đừng quên: một nước bắt quân giữa cuộc đua thường tăng khí rất nhiều, vì những điểm quân bị bắt để lại trở thành khí.
Những lỗi hay gặp
- Không đếm trước: đánh khí liền vài nước rồi mới biết nhóm mình ít khí hơn.
- Lấp khí chung quá sớm: tự làm mình mất khí, thua cuộc đua lẽ ra thắng.
- Quên khí bên ngoài của chính mình đang bị đối phương lấp ở chỗ khác.
- Coi mắt giả là mắt thật: tính mình có mắt trong khi không có. Xem mắt giả.
Luyện tập
Bàn 9×9 trên trang chủ có rất nhiều cuộc đua khí nhỏ, nhất là khi hai bên cắt nhau ở trung cuộc. Mỗi khi hai nhóm áp sát, dừng lại đếm: khí ngoài của mình, khí ngoài của máy, khí chung. Sau ván, xem lại trong tài khoản và kiểm tra xem mình đếm đúng không.
Một cuộc đua khí nói bằng lời
Hình dung trên bàn 9×9: một nhóm đen ba quân và một nhóm trắng ba quân vừa cắt nhau ở cạnh. Không nhóm nào có mắt, không nhóm nào chạy ra được. Đếm: nhóm đen có ba khí ngoài, nhóm trắng có hai khí ngoài, giữa hai nhóm có một khí chung. Tới lượt Trắng.
Nếu Trắng đánh vào khí chung trước, Trắng tự mất một khí: lúc đó Trắng còn hai khí ngoài và không còn khí chung, trong khi Đen còn ba khí ngoài. Đen chỉ cần lấp dần khí ngoài của Trắng là thắng.
Nếu Trắng đánh vào khí ngoài của Đen: Đen còn hai khí ngoài cộng khí chung. Đen đáp bằng cách đánh khí ngoài của Trắng: Trắng còn một khí ngoài cộng khí chung. Cứ thế, và vì Đen bắt đầu với nhiều khí ngoài hơn, Trắng vẫn khó thắng. Kết luận: trước khi lao vào, Trắng nên thấy mình thua cuộc đua này và tìm cách khác, ví dụ tăng khí bằng cách nối ra ngoài, hoặc bỏ nhóm để lấy lợi ở chỗ khác.
Bài học chung: đếm khí ngoài của mỗi bên, đếm khí chung, rồi mới quyết định có đánh hay không.
Tăng khí bằng cách nối ra ngoài
Trong ví dụ trên, nếu nhóm trắng có thể nối với một nhóm trắng khác có nhiều khí, cuộc đua thay đổi hoàn toàn. Vì vậy, trước khi chấp nhận đua khí, hãy nhìn xem có đường nối nào không. Một nước nối đúng lúc có giá trị bằng nhiều nước đánh khí.
Câu hỏi thường gặp
Nếu hai nhóm bằng khí thì sao?
Không có khí chung và không có mắt thì bên đi trước thắng, vì được lấp khí trước.
Vì sao không nên lấp khí chung trước?
Vì lấp khí chung làm cả hai nhóm mất khí, kể cả nhóm của bạn. Khí ngoài của đối phương thì chỉ họ mất.
Có một mắt có luôn thắng nhóm không mắt không?
Thường có lợi lớn, nhưng không phải luôn thắng. Nếu nhóm không mắt nhiều khí ngoài hơn hẳn, vẫn có thể thắng. Hãy đếm cụ thể.
Seki có phải là hoà cuộc đua không?
Có thể hiểu như vậy: không bên nào bắt được bên nào, và cả hai nhóm đều sống dù không có đủ hai mắt.
Làm sao luyện đếm khí nhanh?
Chơi nhiều ván nhỏ và mỗi khi có hai nhóm áp sát, tự đếm trước khi đi. Sau vài chục lần, bạn sẽ đếm gần như tự động.
Đua khí có thường gặp trên bàn 9×9 không?
Rất thường. Bàn nhỏ khiến các nhóm hay bị cắt và kẹt nhau. Đó là lý do bàn 9×9 là nơi luyện đếm khí tốt nhất.
Có nên đua khí khi mình chắc thắng?
Có, nhưng vẫn đếm lại sau mỗi nước của đối phương. Họ có thể tìm được cách tăng khí hoặc tạo mắt mà bạn chưa thấy.
