Cờ vây không có "chiếu hết". Ván cờ kết thúc theo một cách rất riêng: cả hai người đồng ý rằng không còn gì để đi nữa. Trên trang Cờ Vây Việt, sự đồng ý ấy được thể hiện bằng việc hai bên bỏ lượt liên tiếp. Bài này giải thích khi nào nên bỏ lượt, những việc phải làm trước khi bỏ, và điều gì xảy ra ngay sau đó.
Bỏ lượt là gì
Đến lượt mình, thay vì đặt quân, bạn có thể bỏ lượt. Bỏ lượt hoàn toàn hợp lệ ở bất kỳ lúc nào, nhưng thường chỉ có ý nghĩa vào cuối ván.
Hai lượt bỏ liên tiếp (Đen bỏ rồi Trắng bỏ, hoặc ngược lại) thì ván kết thúc. Nếu một bên bỏ lượt mà bên kia vẫn đặt quân, ván tiếp tục bình thường.
Khi nào nên bỏ lượt
Bỏ lượt khi mọi nước đi còn lại đều không làm bạn được thêm điểm. Cụ thể:
- Mọi đường biên giữa đất đen và đất trắng đã được đóng kín bằng quân.
- Không còn điểm trống ở ranh giới mà đặt quân vào sẽ lấn được đất (những điểm trung lập vẫn nên lấp, dù chỉ để gọn bàn).
- Không còn nhóm nào của đối phương đang trong đất bạn mà chưa bị bắt.
- Không còn nhóm nào của bạn đang nguy cần cứu.
Một lỗi thường gặp: bỏ lượt quá sớm khi đường biên còn hở. Đối phương đi thêm một nước lấn vào, và bạn mất vài điểm oan. Trước khi bỏ, dò lại toàn bộ đường biên một lượt.
Việc quan trọng nhất: tự bắt quân chết
Trên nhiều bàn cờ thật và nhiều trang khác, cuối ván hai người chơi thoả thuận với nhau quân nào là "quân chết" và nhấc ra khi đếm. Trang Cờ Vây Việt không làm việc đó. Máy tính điểm đúng theo những gì đang có trên bàn.
Hệ quả: nếu trong đất của bạn còn một nhóm quân đối phương đã hết đường sống nhưng chưa bị bắt, khi đếm, nhóm đó vẫn được tính là quân của đối phương, và các điểm trống xung quanh có thể không được tính là đất của bạn.
Vì vậy, trước khi bỏ lượt, hãy tự bắt hết quân chết của đối phương trong đất mình. Việc này tốn vài nước, nhưng theo cách tính diện tích, đặt quân vào đất của chính mình không làm mất điểm: mỗi điểm trống bạn lấp bằng quân của mình vẫn được tính là điểm của bạn.
Đó cũng là một điểm hay của cách tính diện tích: bạn yên tâm "dọn dẹp" cho chắc mà không bị trừ điểm.
Điều gì xảy ra sau khi ván kết thúc
Ngay khi hai bên bỏ lượt liên tiếp, trang đếm điểm theo cách diện tích:
- Mỗi quân của bạn trên bàn được 1 điểm.
- Mỗi giao điểm trống chỉ tiếp giáp với quân của bạn (bao gồm cả vùng trống lớn nối liền nhau) được 1 điểm.
- Giao điểm trống tiếp giáp cả hai màu không tính cho ai.
- Trắng được cộng komi 7,5.
Bên có tổng cao hơn thắng. Bài cách tính điểm diện tích trong danh mục tính điểm đi sâu hơn vào các ví dụ.
Một tình huống hay gặp: cướp chưa giải quyết
Nếu cuối ván còn một hình cướp ở đường biên, đừng bỏ lượt. Hãy nối lại chỗ cướp cho chắc. Nếu bỏ lượt khi cướp còn mở, đối phương có thể bắt vào và bạn không bắt lại ngay được. Xem luật cướp để hiểu vì sao.
Đánh online: bỏ lượt và đồng hồ
Khi chơi online, mỗi bên có đồng hồ riêng (trừ ván "không giờ"). Bỏ lượt cũng là một nước đi, đồng hồ của bạn dừng và đồng hồ đối phương chạy. Nếu đối phương bỏ lượt mà bạn thấy còn chỗ có thể lấn, cứ đi tiếp; ván chỉ kết thúc khi cả hai bỏ liên tiếp.
Nếu muốn dừng ván mà chưa phân thắng thua, trang có nút đầu hàng và nút thoát; thoát khi ván đã đi được vài nước được tính là chịu thua.
Kiểm tra cuối ván trong 30 giây
Trước khi bỏ lượt, chạy nhanh danh sách:
- Đường biên còn điểm trống nào đặt quân vào lấn được không?
- Còn quân chết của đối phương trong đất mình chưa bắt không?
- Nhóm nào của mình còn nguy, chỉ một khí, hoặc có mắt giả không?
- Còn hình cướp nào chưa nối không?
Bốn câu này giúp bạn không mất điểm oan ở những nước cuối cùng.
Ví dụ: vì sao quân chết chưa bắt làm mất điểm
Giả sử cuối ván trong đất của Đen còn hai quân trắng đã hết đường sống nhưng chưa bị bắt. Nếu hai bên bỏ lượt ngay, trang đếm như sau: hai quân trắng vẫn đứng trên bàn nên cộng 2 điểm cho Trắng; các điểm trống xung quanh chúng tiếp giáp cả quân đen lẫn quân trắng, nên không tính cho ai. Đen có thể mất cả chục điểm đất chỉ vì hai quân đó.
Nếu Đen dành vài nước để bắt hai quân trắng trước khi bỏ lượt, hai quân bị nhấc ra, các điểm trống ấy chỉ còn tiếp giáp quân đen, và toàn bộ vùng được tính cho Đen. Mỗi nước Đen đặt vào đất mình để bắt cũng không làm mất điểm, vì quân đen đứng đó vẫn tính 1 điểm. Chênh lệch giữa hai cách kết thúc có thể đủ để đổi thắng thành thua trong một ván sít sao.
Câu hỏi thường gặp
Nếu mình bỏ lượt mà đối phương không bỏ thì sao?
Ván tiếp tục bình thường. Chỉ khi hai lượt bỏ liên tiếp nhau thì ván mới kết thúc. Bạn có thể đặt quân lại ở lượt sau.
Tự bắt quân chết có làm mình mất điểm không?
Theo cách tính diện tích mà trang dùng thì không. Quân bạn đặt trong đất mình vẫn là điểm của bạn, nên dọn quân chết không mất gì.
Vì sao trang không tự đoán quân chết?
Vì xác định quân chết có khi rất phức tạp và dễ tranh cãi. Tính theo đúng những gì có trên bàn thì rõ ràng, công bằng và không cần thoả thuận.
Có nên bỏ lượt khi đối phương vừa bỏ lượt?
Chỉ khi bạn đã kiểm tra đủ các điểm trên. Đừng bỏ theo phản xạ; một nước lấn biên cuối ván có thể quyết định ván cờ sít sao.
Ván 9×9 thường kết thúc sau bao nhiêu nước?
Tuỳ ván, thường vài chục nước mỗi bên. Không có giới hạn cố định; ván kết thúc khi cả hai thấy không còn gì để đi.
