Luật cướp là luật duy nhất trong cờ vây mà người mới thường thấy lạ. Nhưng một khi hiểu vì sao nó tồn tại, bạn sẽ thấy nó rất hợp lý, và còn là nguồn của nhiều tình huống chiến thuật thú vị nhất trong ván cờ.
Hình cướp trông thế nào
Cướp xuất hiện khi hai bên có thể bắt qua bắt lại đúng một quân tại cùng một chỗ. Xem ví dụ:
Nếu không có luật, Đen bắt ở f4, Trắng bắt lại ở e4, Đen bắt lại ở f4... ván cờ không bao giờ kết thúc. Luật cướp chặn vòng lặp đó.
Nội dung của luật
Trên trang Cờ Vây Việt, luật được áp dụng như sau: không được đi một nước làm toàn bộ bàn cờ trở lại đúng một thế đã xuất hiện trước đó trong ván.
Trong ví dụ trên, sau khi Đen bắt ở f4, Trắng không được bắt lại ngay ở e4, vì như vậy bàn cờ sẽ trở lại y hệt thế trước khi Đen bắt. Trắng phải đi một nước ở chỗ khác trước. Sau đó, bàn cờ đã khác (có thêm quân mới), nên Trắng mới được bắt lại.
Cách hiểu thực tế: bị bắt trong cướp thì không bắt lại ngay được, phải đợi một lượt.
Nước ép: chìa khoá của cuộc cướp
Vì phải đi chỗ khác một nước, bên muốn bắt lại sẽ tìm một nước ép đối phương phải trả lời. Nước đó gọi là nước ép hay "tìm cướp". Ví dụ: đánh vào một nhóm yếu của đối phương, khiến nếu họ không cứu thì mất nhiều quân.
Diễn biến điển hình của một cuộc cướp:
- Đen bắt quân trong cướp.
- Trắng không được bắt lại ngay, nên đi một nước ép ở chỗ khác.
- Đen phải trả lời nước ép (nếu không sẽ mất nhiều hơn).
- Giờ Trắng được bắt lại trong cướp.
- Đến lượt Đen tìm nước ép... và cứ thế.
Cuộc cướp kết thúc khi một bên hết nước ép đủ lớn, hoặc khi một bên quyết định nối lại chỗ cướp để chấm dứt, hoặc khi một bên cho rằng thứ đối phương đe doạ lớn hơn giá trị cuộc cướp nên bỏ cướp để lấy phần bù ở chỗ khác.
Đánh giá một cuộc cướp
Không phải cuộc cướp nào cũng đáng đánh. Hãy tự hỏi:
- Thắng cướp thì được gì? Chỉ một quân, hay cả một nhóm sống chết?
- Mình có bao nhiêu nước ép, đối phương có bao nhiêu? Đếm trước. Bên nhiều nước ép hơn thường thắng cướp.
- Nước ép có làm hỏng thế của chính mình không? Nhiều nước ép dùng xong thì mất đi một khả năng quan trọng về sau (ví dụ tự lấp khí của mình).
Nguyên tắc đơn giản cho người mới: cướp nhỏ thì đừng mạo hiểm. Nối lại cho chắc, rồi đi chỗ lớn. Cướp liên quan đến sống chết của một nhóm lớn thì dồn toàn lực.
Những hình khác trông giống cướp nhưng không phải
Có những tình huống bắt quân mà bắt lại được ngay, vì bắt lại làm mất nhiều hơn một quân, bàn cờ không trở về thế cũ. Ví dụ bị bắt hai quân rồi bắt lại một quân: bàn cờ khác trước, nên hợp lệ. Luật chỉ cấm đúng việc lặp lại thế đã có.
Trên trang, bạn không cần tự nhớ: nếu bạn chạm vào một điểm mà nước đó lặp thế cũ, trang sẽ không cho đặt quân. Khi đó hãy nhớ tới nước ép.
Cướp trong ván của người mới
Ở bàn 9×9, cướp xuất hiện khá thường xuyên ở đường biên, nhất là cuối ván khi hai bên đóng biên. Nhiều người mới lúng túng vì trang không cho bắt lại, rồi đi một nước vô ích. Hãy tập thói quen: khi thấy hình cướp, đếm nước ép trước, và nếu cướp chỉ đáng một hai điểm thì nối lại cho yên.
Cách luyện tốt nhất là chơi nhiều ván 9×9 với máy trên trang chủ. Khi gặp cướp, dừng lại vài giây: ai được lợi bao nhiêu, mình có nước ép nào. Đọc thêm bỏ lượt và kết thúc ván để hiểu cách một cuộc cướp ảnh hưởng tới lúc đếm điểm.
Một cuộc cướp điển hình cuối ván
Hãy hình dung cuối một ván 9×9, đường biên giữa đất đen và đất trắng có một hình cướp nhỏ. Đen vừa bắt một quân trong cướp. Trắng không được bắt lại ngay, nên tìm nước ép: đánh vào một nhóm đen ở góc đang chỉ có hai khí. Đen phải nối để cứu nhóm. Giờ Trắng được bắt lại trong cướp. Đen lại tìm nước ép: đe doạ cắt một đoạn tường trắng. Trắng nối. Đen bắt lại.
Cứ thế cho tới khi một bên hết nước ép có giá trị. Nếu Trắng hết trước, Đen nối lại chỗ cướp và cướp kết thúc với lợi thế cho Đen. Điều đáng học ở đây: số lượng và giá trị nước ép quyết định kết quả, không phải ai bắt trước. Vì vậy người chơi mạnh thường đếm nước ép của cả hai bên ngay khi cướp xuất hiện, và nếu thấy mình ít nước ép hơn, họ nối lại ngay để khỏi phí nước.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao không được bắt lại ngay trong cướp?
Vì bắt lại ngay sẽ đưa bàn cờ trở về đúng thế cũ, và nếu cho phép thì ván cờ có thể lặp vô tận. Luật cấm lặp thế giữ cho ván cờ luôn tiến lên.
Nước ép có phải lúc nào cũng tốt?
Không. Một nước ép tốt là nước đối phương buộc phải trả lời mà bản thân nó không làm hại thế của bạn. Có những nước ép "tự bắn vào chân", làm mất khí hoặc mất đất của chính mình.
Có cách nào để kết thúc cướp nhanh?
Có: bên vừa bắt được trong cướp có thể nối lại ngay ở lượt tiếp theo khi đối phương đi nước ép, thay vì trả lời nước ép. Khi đó phải chấp nhận mất thứ bị đe doạ ở chỗ nước ép.
Luật cướp trên trang có khác sách không?
Trang cấm lặp lại bất kỳ thế nào đã có trong ván, tức cách chặt nhất. Trong các ván bình thường, kết quả giống hệt luật cướp quen thuộc; khác biệt chỉ xuất hiện ở vài hình rất hiếm.
Người mới có cần học nhiều về cướp không?
Chỉ cần nhận ra hình cướp và biết đi nước ép. Tính toán cuộc cướp phức tạp là chuyện của người chơi đã vững luật và đếm khí thành thạo.
