Có một câu nói nổi tiếng trong cờ vây: "Nước gấp đi trước nước lớn." Nghe thì đơn giản, nhưng áp dụng lại khó, vì trên bàn cờ lúc nào cũng có nhiều chỗ trông quan trọng. Bài này giúp bạn phân biệt hai loại nước và xếp thứ tự ưu tiên khi chọn nước.
Nước lớn
Nước lớn là nước chiếm được nhiều giá trị: một góc trống, một điểm mở rộng lớn ở cạnh, một nước làm đất vài chục điểm. Ở giai đoạn bố cục, các nước lớn thường là:
- Chiếm góc trống.
- Khép góc của mình hoặc tiếp cận góc của đối phương.
- Mở rộng dọc cạnh ở chỗ rộng nhất.
Nước lớn quan trọng, nhưng nó không biến mất ngay nếu bạn chưa đi. Góc trống hôm nay vẫn còn đó ở nước sau, trừ khi đối phương chiếm trước.
Nước gấp
Nước gấp là nước mà nếu không đi ngay bây giờ, bạn sẽ mất nhiều hơn giá trị của nước lớn. Ví dụ:
- Một nhóm của bạn chỉ còn một hai khí hoặc chưa có mắt và đối phương sắp tấn công.
- Một điểm cắt mà nếu đối phương cắt, hai nhóm của bạn đều yếu.
- Một nhóm yếu của đối phương mà nếu bạn không tấn công ngay, nó sẽ ổn định.
Nước gấp thường không chiếm nhiều đất, nhưng nó ngăn một mất mát lớn.
Vì sao nước gấp đi trước
Hãy so sánh: chiếm một góc trống được khoảng mươi điểm. Nhưng nếu trong lúc đó nhóm hai mươi quân của bạn bị bắt, bạn mất cả quân lẫn đất xung quanh, có khi hàng chục điểm. Rõ ràng cứu nhóm đáng giá hơn.
Người mới hay mắc lỗi ngược lại: thấy góc trống hấp dẫn, chạy đi chiếm, rồi quay lại thì nhóm đã chết.
Tiên thủ và hậu thủ
Hai khái niệm giúp xếp thứ tự:
- Tiên thủ: nước mà đối phương buộc phải trả lời, nên sau đó bạn vẫn được đi tiếp ở chỗ khác.
- Hậu thủ: nước mà sau khi đi, đối phương được tự do đi chỗ khác.
Một nước tiên thủ có giá trị vừa phải thường nên đi sớm, vì nó "miễn phí": bạn được lợi mà không mất lượt. Một nước hậu thủ phải đủ lớn mới đáng đi, vì bạn trả bằng việc để đối phương chọn chỗ tiếp theo.
Cách xếp thứ tự khi chọn nước
Mỗi khi tới lượt, hỏi theo thứ tự:
- Có nhóm nào của mình đang nguy không? Nếu có, xử lý trước.
- Có nhóm nào của đối phương đang yếu và sắp ổn định không? Nếu có, cân nhắc tấn công.
- Có nước tiên thủ nào có lợi không? Đi trước khi đối phương xoá mất cơ hội.
- Nước lớn nhất trên bàn là gì? Góc trống, cạnh rộng, hay một điểm tranh chấp ranh giới.
Thói quen này giúp bạn tránh được phần lớn những lần "đi đẹp mà thua".
Ví dụ điển hình
Giả sử trên bàn 13×13 còn một góc trống, trong khi một nhóm của bạn ở cạnh vừa bị đối phương áp sát, chỉ còn hai khí và chưa có mắt. Chiếm góc được vài điểm, nhưng nếu đối phương đánh tiếp vào nhóm, bạn có thể mất cả nhóm. Nước đúng thường là ổn định nhóm trước, rồi tính tiếp. Chỉ khi nhóm đã an toàn, góc trống mới là nước lớn nhất.
Nước gấp trên bàn nhỏ
Trên bàn 9×9, gần như mọi nước ở trung cuộc đều liên quan tới nhóm nào đó, nên câu hỏi "có gì gấp không" càng quan trọng. Luyện bằng cách chơi 9×9 trên trang chủ và trước mỗi nước tự hỏi câu số 1 ở trên.
Xem lại để học
Sau mỗi ván, mở lại trong tài khoản và tìm những lúc bạn chiếm chỗ lớn trong khi có nhóm đang nguy. Ghi lại vài tình huống như vậy; bạn sẽ thấy nhiều ván thua bắt đầu từ đó.
Khi hai nước gấp cùng xuất hiện
Có lúc trên bàn có hai nhóm của bạn cùng nguy. Bạn chỉ đi được một nước. Lúc đó, so sánh:
- Nhóm nào lớn hơn, mất thì thiệt nhiều hơn?
- Nhóm nào dễ cứu hơn chỉ bằng một nước?
- Nếu cứu nhóm này, đối phương tấn công nhóm kia thì mình có thể đổi lấy gì ở chỗ khác không?
Đôi khi câu trả lời đúng là bỏ một nhóm và dùng nhóm đó như một "con mồi" khiến đối phương tốn nhiều nước để bắt, trong lúc bạn củng cố chỗ khác. Bỏ quân có chủ đích không phải thất bại, mà là một kỹ thuật.
Nước vừa lớn vừa gấp
Tốt nhất là những nước vừa cứu nhóm của mình vừa làm đất hoặc vừa tấn công đối phương vừa mở rộng vùng của mình. Người chơi mạnh luôn tìm những nước như vậy trước. Khi chọn nước, thử hỏi: có nước nào làm được hai việc cùng lúc không?
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết một nhóm có đang nguy?
Đếm khí và nhìn xem nhóm đã có hai mắt chưa, có chạy ra được trung tâm không. Nhóm ít khí, không mắt, bị vây kín là nhóm nguy.
Nước gấp có phải lúc nào cũng là cứu nhóm?
Không. Tấn công một nhóm yếu của đối phương trước khi nó ổn định cũng có thể là nước gấp.
Tiên thủ có luôn tốt hơn hậu thủ?
Tiên thủ giữ quyền chọn nước tiếp theo, nên thường có giá trị. Nhưng một nước hậu thủ rất lớn vẫn có thể đáng đi hơn nước tiên thủ nhỏ.
Có nên bỏ nhóm nhỏ để chiếm góc?
Có thể, nếu nhóm nhỏ ít giá trị và góc lớn hơn. Quan trọng là so sánh giá trị hai bên, không phải luôn cứu mọi quân.
Người mới nên luyện kỹ năng này thế nào?
Trước mỗi nước, tự hỏi bốn câu theo thứ tự ở trên. Ban đầu chậm, nhưng sau vài chục ván sẽ thành thói quen.
Làm sao ước lượng một nước lớn bao nhiêu điểm?
Cách thô: hỏi nếu mình đi thì được thêm bao nhiêu điểm, nếu đối phương đi thì mình mất bao nhiêu, rồi cộng lại. Không cần chính xác; chỉ cần so sánh được hai ba nước với nhau là đủ để chọn.
Có phải lúc nào cũng nên tấn công nhóm yếu của đối phương ngay?
Không. Tấn công chỉ có ích nếu trong lúc đuổi bạn được lợi ở chỗ khác. Tấn công mà không được gì, đối phương chạy xong còn làm yếu tường của bạn, thì thà đi nước lớn.
