Trong cờ vây, người ta học rằng một nhóm muốn sống phải có hai mắt. Nhưng có một ngoại lệ thú vị: song sống (tiếng Nhật là seki). Đó là thế hai nhóm của hai bên cùng bị vây, không nhóm nào có hai mắt, nhưng không bên nào có thể tấn công bên kia mà không tự làm hại mình. Kết quả: cả hai nhóm cùng sống.
Bài này giải thích song sống hình thành thế nào, vì sao người mới hay phá nó một cách vô tình, và cách tính điểm khi có song sống.
Song sống hình thành thế nào
Song sống thường xuất hiện trong đối sát, khi hai nhóm:
- Không nhóm nào có hai mắt.
- Có khí chung (giao điểm trống mà cả hai cùng chạm tới).
- Khí ngoài của cả hai đã hết, hoặc không thể lấp mà không tự thiệt.
Lúc này, nếu một bên lấp khí chung, chính nhóm của họ bị giảm khí, và bên kia có thể bắt. Vì vậy không ai dám đi trước, và hai nhóm đứng yên như vậy tới hết ván.
Một dạng thường gặp: hai nhóm cùng có hai khí chung và không có khí ngoài. Nếu Đen lấp một khí chung, cả hai nhóm còn một khí, và Trắng đi tiếp sẽ bắt nhóm đen. Trắng cũng gặp đúng tình thế đó. Nên cả hai để yên.
Song sống có một mắt
Một biến thể khác: mỗi nhóm có một mắt và giữa chúng có một khí chung. Lấp khí chung là tự đưa nhóm mình về một khí, đối phương bắt được. Hai nhóm cùng sống.
Vì sao người mới hay phá song sống
Người mới thấy "nhóm đối phương không có hai mắt" và nghĩ có thể bắt, nên lấp khí chung. Kết quả: nhóm của chính mình bị bắt. Hãy nhớ một câu: khi hai nhóm đang song sống, đi vào khí chung là tự sát chậm.
Trước khi lấp một khí mà cả hai nhóm cùng chạm, luôn đếm khí của nhóm mình sau khi lấp.
Tính điểm khi có song sống
Với tính diện tích (trên Cờ Vây Việt)
- Quân của mỗi bên trong song sống được tính như quân sống bình thường.
- Các khí chung (giao điểm trống giữa hai nhóm) không thuộc ai, vì chúng chạm tới cả hai màu — giống điểm trung lập.
- Nếu một nhóm trong song sống có một mắt riêng, giao điểm trống trong mắt đó chỉ chạm tới quân của bên đó, nên được tính là diện tích của bên đó theo cách đếm diện tích thông thường.
Máy trên site đếm đúng theo quy tắc chung: quân trên bàn cộng giao điểm trống chỉ chạm tới một màu. Không cần xử lý đặc biệt.
Với tính đất
Nhiều bộ luật tính đất có quy định riêng: giao điểm trống bên trong song sống, kể cả mắt, không được tính là đất. Đây là một trong những chi tiết khiến hai cách tính đôi khi chênh nhau một hai điểm. Nếu đi giải, hãy đọc luật của ban tổ chức.
Song sống trên bàn nhỏ
Trên bàn 9×9, song sống không quá hiếm, nhất là trong các trận đối sát ở góc. Một song sống có thể thay đổi hàng chục điểm so với trường hợp một bên bắt được bên kia. Vì vậy, khi thấy đối sát, hãy đếm kỹ: kết quả có thể là thắng, thua, hoặc song sống.
Khi nào nên cố tạo song sống
- Khi nhóm của bạn bị vây và không thể có hai mắt, nhưng có thể tạo khí chung với nhóm vây: song sống cứu được quân của bạn.
- Khi bạn đang dẫn điểm, một song sống thường là kết quả an toàn hơn một đối sát rủi ro.
Ngược lại, nếu bạn thắng được đối sát, đừng vội chấp nhận song sống.
Luyện nhận ra song sống
Chơi nhiều ván 9×9 với máy ở trang chủ. Khi thấy hai nhóm vây nhau, dừng lại và đếm khí ngoài, khí chung, mắt. Xem lại ván trong tài khoản để kiểm tra lần đếm của mình. Bài đối sát và đếm khí là nền tảng để hiểu song sống.
Song sống và luật cấm tự sát
Luật cấm tự sát trên Cờ Vây Việt có liên quan trực tiếp tới song sống. Trong một số thế, lấp khí chung sẽ khiến nhóm của chính bạn không còn khí nào mà không bắt được gì — nước đó bị cấm. Trong những thế khác, lấp khí chung là hợp lệ nhưng khiến nhóm của bạn còn một khí, và đối phương bắt được. Dù thuộc trường hợp nào, kết luận giống nhau: đừng lấp khí chung trong song sống.
Song sống ở góc
Song sống hay xuất hiện ở góc, nơi không gian hẹp khiến cả hai nhóm khó có hai mắt. Một tình huống quen thuộc: bạn xâm nhập vào góc của đối phương, không sống được với hai mắt, nhưng tạo được khí chung với quân vây. Kết quả là song sống — đối phương mất đất góc, bạn cứu được quân. Đây là cách phòng thủ "cứu vãn" rất đáng biết.
Khi đối phương cố phá song sống
Nếu đối phương không nhận ra song sống và lấp khí chung, hãy đếm khí ngay: có thể bạn bắt được nhóm của họ. Đây là một trong những khoảnh khắc thưởng cho người biết đếm khí. Nhưng cũng cẩn thận: có những thế trông như song sống nhưng thực ra một bên thắng đối sát. Luôn đếm trước khi kết luận.
Câu hỏi thường gặp
Song sống có phải là hoà không?
Không. Song sống chỉ là trạng thái của hai nhóm trên bàn. Ván cờ vẫn có người thắng người thua theo tổng điểm.
Có nên lấp khí chung ở cuối ván?
Không, nếu lấp làm nhóm mình còn một khí và đối phương bắt được. Hãy để yên các khí chung trong song sống.
Máy trên site có hiểu song sống không?
Máy đếm theo quy tắc diện tích: quân trên bàn được tính, giao điểm trống chạm cả hai màu không thuộc ai. Kết quả tự động đúng với song sống.
Song sống có hay gặp không?
Không thường xuyên, nhưng đủ để mỗi người chơi phải biết. Gặp một lần mà không nhận ra có thể mất cả nhóm.
Song sống có thể xảy ra trên bàn 19×19 không?
Có, trên mọi cỡ bàn. Trên bàn lớn, song sống hay xuất hiện ở góc và biên sau những trận đối sát.
