Cờ vây không có chiếu hết. Ván cờ kết thúc khi cả hai bên thấy không còn nước nào có ích để đi và cùng bỏ lượt. Nghe đơn giản, nhưng đây là chỗ người mới hay lúng túng nhất: khi nào thì dừng? Quân nào là quân chết? Máy đếm điểm có biết quân nào chết không?
Bài này trả lời các câu hỏi đó, đặc biệt là cách ván cờ kết thúc trên Cờ Vây Việt.
Bỏ lượt là gì
Trong cờ vây, thay vì đặt quân, bạn có thể bỏ lượt (pass). Bỏ lượt nghĩa là bạn không đặt quân ở lượt này — người chơi thường nói gọn "mình bỏ lượt". Đối phương được đi tiếp.
Ván kết thúc khi hai lần bỏ lượt liên tiếp: bạn bỏ lượt, rồi đối phương cũng bỏ lượt (hoặc ngược lại). Nếu một bên bỏ lượt mà bên kia vẫn đặt quân, ván tiếp tục bình thường.
Quân chết là gì
Quân chết là quân (hoặc nhóm quân) vẫn còn trên bàn nhưng không có cách nào sống: không tạo được hai mắt, không nối được về nhóm sống, và nếu đối phương muốn, họ có thể bắt nó bất cứ lúc nào.
Ví dụ điển hình: một quân trắng lẻ loi nằm sâu trong vùng đất lớn của Đen ở cuối ván. Nó chưa bị bắt vì Đen không cần tốn nước bắt, nhưng nó chắc chắn chết.
Hai cách xử lý quân chết
Thoả thuận (trong ván mặt đối mặt, giải đấu)
Ở nhiều bộ luật, cuối ván hai người cùng đồng ý quân nào đã chết rồi nhấc ra, không cần đặt thêm quân để bắt thật. Nếu không đồng ý, ván được chơi tiếp để phân định.
Bắt thật (trên Cờ Vây Việt)
Trên Cờ Vây Việt, máy không tự quyết quân nào chết. Khi hai bên cùng bỏ lượt, máy đếm điểm theo đúng những gì đang có trên bàn: mọi quân còn trên bàn đều được coi là sống. Cách này tương tự bộ luật Tromp–Taylor, một bộ luật cờ vây rất gọn thường dùng trong máy tính.
Vì vậy, trên site, trước khi bỏ lượt, bạn phải bắt hết quân chết của đối phương còn nằm trong đất mình. Nếu không, quân đó được tính cho đối phương, và vùng quanh nó không được tính là đất của bạn.
Có bị thiệt khi bắt thật không
Không. Site dùng tính điểm diện tích: quân của bạn trên bàn cũng được tính điểm, nên đặt thêm quân vào đất mình để bắt quân chết không làm mất điểm. Bạn chỉ tốn vài nước, mà cuối ván thì không còn nước nào quan trọng hơn.
Cách kết thúc ván cho gọn
- Đi hết các nước quan tử có giá trị (xem quan tử là gì).
- Lấp các điểm trung lập (xem đóng biên và điểm trung lập).
- Bắt hết quân chết của đối phương trong đất mình.
- Kiểm tra lại: nhóm nào của mình còn ít khí không?
- Bỏ lượt.
Nếu đối phương bỏ lượt trước mà bạn chưa xong bước 3, cứ đi tiếp để bắt. Ván chỉ kết thúc khi hai lần bỏ lượt liên tiếp.
Nếu đối phương không chịu bỏ lượt
Trong chơi online, đôi khi đối phương cứ đặt quân vào đất bạn thay vì bỏ lượt. Với tính diện tích, việc bạn đáp lại và bắt những quân đó không làm bạn mất điểm. Hãy kiên nhẫn bắt; mỗi quân họ đặt vào rồi bị bắt chỉ làm họ mất thêm. Nếu cảm thấy khó chịu, bạn luôn có nút Thoát — nhưng nhớ rằng thoát giữa ván trên site tính là chịu thua.
Ví dụ bằng lời
Cuối ván 9×9: trong góc dưới bên trái của Đen có hai quân trắng đã chết. Đen bỏ lượt, Trắng cũng bỏ lượt. Máy đếm: hai quân trắng được tính cho Trắng, và vùng đất Đen quanh chúng bị coi là không thuộc Đen vì chạm tới quân trắng. Đen mất khoảng mười điểm so với lẽ ra — có thể lật cả ván.
Nếu trước khi bỏ lượt, Đen đặt thêm hai ba quân để bắt hai quân trắng đó, vùng góc trở thành đất Đen trọn vẹn.
Luyện thói quen
Chơi với máy ở trang chủ và tập thói quen dọn quân chết trước khi bỏ lượt, cho tới khi nó thành phản xạ. Nếu kết quả khác dự đoán, mở ván trong tài khoản và xem những nước cuối.
Khi không chắc một nhóm đã chết
Có những lúc bạn không chắc nhóm đối phương trong đất mình đã chết hẳn hay còn cách sống. Với tính diện tích và luật kết thúc bằng hai lần bỏ lượt, cách an toàn là cứ bắt thật. Nếu nhóm đó thực sự chết, bạn bắt được và không mất gì. Nếu nó còn cách sống, việc bạn tấn công sẽ buộc đối phương phải chứng minh — và bạn biết ngay trên bàn.
Đây là một lợi thế của luật trên site: không có tranh cãi "quân này chết hay sống" sau ván. Mọi thứ được phân định bằng nước đi.
Câu hỏi thường gặp
Bỏ lượt một lần có kết thúc ván không?
Không. Cần hai lần bỏ lượt liên tiếp. Nếu sau khi bạn bỏ lượt, đối phương đặt quân, ván tiếp tục.
Làm sao biết một nhóm đã chết hay chưa?
Hỏi: nếu đối phương đi thêm, nhóm đó có tạo được hai mắt hay nối về không? Nếu không, và mình có thể bắt nó khi cần, nó là quân chết.
Máy trên site có tự nhấc quân chết không?
Không. Mọi quân còn trên bàn khi hai bên cùng bỏ lượt đều được tính là sống. Hãy bắt thật trước khi dừng.
Bắt quân chết trong đất mình có mất điểm không?
Không, vì site tính điểm theo diện tích: quân của bạn trên bàn cũng được cộng điểm.
Nếu cả hai cùng không chắc một nhóm sống hay chết thì sao?
Cứ tiếp tục chơi thay vì bỏ lượt. Bên muốn bắt thì tấn công, bên muốn sống thì phòng thủ. Vì luật tính diện tích không phạt việc đặt thêm quân trong đất mình, việc phân định trên bàn không làm ai thiệt điểm oan. Khi tình huống đã rõ, hai bên mới cùng bỏ lượt.
Có giới hạn số nước trong một ván không?
Không có giới hạn cứng về số nước. Ván kết thúc khi hai bên cùng bỏ lượt, khi có người đầu hàng, hoặc khi hết giờ trong ván online có đồng hồ.
