Khi xem lại một ván cờ vây thua, ai cũng dễ chỉ ra nước mất nhóm: "đây, nhóm này bị bắt". Nhưng nếu chỉ dừng ở đó, bạn mới thấy triệu chứng, chưa thấy bệnh. Trong đa số ván, nước làm hỏng ván đến sớm hơn nhiều, lúc nó trông hoàn toàn vô hại.
Bài này giúp bạn phân biệt bốn loại nước hỏng hay gặp, và cách lần ngược từ nước mất nhóm về đúng chỗ sai đầu tiên.
Bốn loại nước hỏng
1. Để nhóm yếu quá lâu
Loại phổ biến nhất ở người chơi phong trào. Một nhóm chưa có mắt, bạn thấy nó "tạm ổn" nên đi chỗ khác. Vài nước sau, đối phương tấn công, và nhóm không còn đường sống. Nước hỏng không phải lúc nhóm bị bắt, mà là lúc bạn bỏ qua cơ hội gia cố khi còn dễ.
2. Bỏ sót điểm cắt
Hai phần quân của bạn đứng chéo nhau, có một điểm cắt. Bạn không nối. Đối phương cắt, và giờ bạn có hai nhóm yếu. Nước hỏng là nước bạn đi thay vì nối. Xem cắt và nối.
3. Đi hậu thủ khi cần tiên thủ
Bạn đi một nước "lớn" nhưng hậu thủ, đối phương được đi tiếp và chọn đúng chỗ tấn công. Nếu ở lượt đó bạn đi một nước tiên thủ hoặc gia cố, trận đánh có thể không xảy ra. Xem tiên thủ và hậu thủ.
4. Đếm khí sai trong đối sát
Bạn tin mình thắng đối sát, nên không bỏ chạy hay tăng khí. Thực tế đối phương hơn một khí. Nước hỏng là lúc bạn quyết định đánh đối sát mà chưa đếm kỹ. Xem đối sát và đếm khí.
Cách lần ngược
Khi tìm thấy nước mất nhóm, đừng dừng lại. Làm theo ba bước:
- Lùi từng nước và hỏi: ở nước này, nhóm đó còn cứu được không? Nếu còn, lùi tiếp.
- Tìm nước cuối cùng mà nhóm còn cứu được dễ dàng. Nước bạn đi ở lượt đó chính là ứng viên cho "nước hỏng".
- Hỏi: vì sao lúc đó mình không cứu? Không thấy nguy hiểm? Tham một điểm lớn khác? Đếm khí sai? Câu trả lời mới là bài học thật.
Ví dụ bằng lời
Ván 13×13, nhóm đen ở cạnh phải bị bắt ở nước 80. Lùi lại:
- Nước 76: nhóm đen đã chỉ còn một mắt, gần như chết.
- Nước 64: nhóm đen còn chỗ làm mắt thứ hai, nhưng Đen đi chiếm biên dưới.
- Nước 52: Trắng đặt một quân sát nhóm đen, đe doạ lấy chỗ làm mắt. Đen không đáp.
Nước hỏng thật là nước 52: Đen bỏ qua lời đe doạ đầu tiên. Bài học: "khi đối phương đặt quân sát nhóm chưa có mắt, kiểm tra ngay số mắt có thể tạo."
Đừng tìm quá nhiều lỗi một lúc
Một ván có thể có mười lỗi, nhưng nếu ghi cả mười, bạn sẽ không nhớ cái nào. Hãy chọn một lỗi lớn nhất, lỗi đã thực sự quyết định kết quả. Luyện sửa lỗi đó trong vài ván tới. Lỗi nhỏ để lần sau.
Tách lỗi "không thấy" và lỗi "thấy mà chọn sai"
- Không thấy: bạn không nhận ra nguy hiểm. Cách sửa là luyện nhìn: sau mỗi nước đối phương, liếc nhanh các nhóm của mình.
- Thấy mà chọn sai: bạn biết nhóm yếu nhưng vẫn đi chỗ khác vì tham. Cách sửa là luyện ra quyết định: đếm điểm để biết có đáng mạo hiểm không (xem đếm điểm nhanh).
Hai loại lỗi cần hai cách luyện khác nhau.
Nơi luyện
Chơi 9×9 và 13×13 với máy ở trang chủ, lưu ván trong tài khoản, rồi áp dụng quy trình lần ngược cho mỗi ván thua. Ghi lỗi tìm được vào sổ lỗi.
Khi lỗi là một chuỗi, không phải một nước
Đôi khi bạn lần ngược và thấy không có một nước hỏng rõ ràng, mà là một chuỗi nước chậm hoặc lệch hướng, mỗi nước chỉ hỏng một chút. Ví dụ, ba nước liên tiếp bạn đi ở vùng đã chắc thay vì ở vùng tranh chấp. Không nước nào là thảm hoạ, nhưng cộng lại, đối phương có ba nước miễn phí để tấn công.
Với loại lỗi này, hãy ghi vào sổ như một thói quen chứ không phải một nước: "Mình hay đi thêm ở vùng đã chắc." Cách sửa là một câu hỏi trước mỗi nước: "Vùng mình định đi có đang cần không, hay đã đủ chắc?"
Nước hỏng ở bố cục
Trên bàn 13×13 và 19×19, có những ván mà nước hỏng nằm tận trong bố cục: một nước chiếm biên quá sớm khi còn góc trống, hoặc để đối phương có hai góc liền nhau tạo thành vùng lớn. Những lỗi này khó thấy vì hậu quả đến rất muộn. Khi lần ngược một ván thua lớn mà không tìm thấy lỗi ở trung cuộc, hãy xem lại 20 nước đầu và tự hỏi: sau bố cục, ai có nhiều góc hơn, ai có nhóm yếu hơn?
Đừng đổ lỗi cho may mắn
Một cách nghĩ làm chậm tiến bộ là cho rằng mình thua vì "xui": đối phương đi một nước bất ngờ, mình "bấm nhầm". Có những lần như vậy thật, nhưng phần lớn "bất ngờ" là do mình không kiểm tra điểm cắt, không đếm khí. Khi lần ngược, hãy tìm điều mình có thể làm khác, không phải điều đối phương đã làm.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết nhóm còn cứu được hay không ở một nước?
Hỏi: nếu bây giờ mình đi một hai nước cho nhóm này, nó có hai mắt hoặc nối về được không? Nếu có, nhóm còn cứu được.
Nước hỏng có thể xa nước mất nhóm bao nhiêu?
Có khi vài nước, có khi vài chục nước. Trên bàn lớn, một điểm cắt bỏ sót từ bố cục có thể gây hậu quả ở trung cuộc.
Nếu cả ván mình đều chơi tệ thì sao?
Vẫn chọn một lỗi lớn nhất để sửa trước. Tiến bộ đến từ sửa từng lỗi, không phải sửa hết một lúc.
Có cần máy để tìm nước hỏng không?
Không bắt buộc. Ở trình độ phong trào, phần lớn nước hỏng là những lỗi bạn tự thấy được khi lần ngược cẩn thận.
Một ván có thể có hai nước hỏng lớn không?
Có. Khi đó hãy ghi nước hỏng quyết định nhất vào sổ, và chỉ ghi chú ngắn về nước còn lại.
