Một trong những câu hỏi đầu tiên của người mới là: nên chơi bàn cờ cỡ nào? Cờ vây có ba cỡ bàn phổ biến, luật giống hệt nhau, nhưng trải nghiệm mỗi bàn khác hẳn. Hiểu sự khác nhau giúp bạn chọn đúng bàn cho từng giai đoạn và không bị ngợp.
Ba cỡ bàn phổ biến
- 9×9: 81 giao điểm. Ván nhanh, thường mươi đến hai mươi phút. Mọi luật và phần lớn kỹ thuật cơ bản đều xuất hiện, nhưng ít chỗ để "bố cục".
- 13×13: 169 giao điểm. Nhịp vừa phải. Đã có không gian cho góc, cạnh và trung tâm, nhưng vẫn đủ nhỏ để nhìn toàn bàn.
- 19×19: 361 giao điểm, bàn tiêu chuẩn. Ván dài, nhiều giai đoạn rõ rệt: bố cục, trung cuộc, quan tử. Đây là bàn của các giải đấu và sách cờ.
Trên Cờ Vây Việt, trang chủ cho chơi với máy ở bàn 9×9 và 13×13. Khi chơi online với người, bạn chọn được cả ba cỡ.
Toạ độ trên bàn cờ
Để ghi và đọc nước đi, người ta đánh số giao điểm. Cách phổ biến (cũng là cách dùng trong các sơ đồ trên trang):
- Cột đánh chữ từ trái sang phải: a, b, c, d, e, f, g, h, j… bỏ chữ i để khỏi nhầm với số 1 và chữ j.
- Hàng đánh số từ dưới lên, hàng 1 ở sát người cầm Đen.
Ví dụ trên bàn 9×9, điểm giữa bàn là e5; bốn góc là a1, j1, a9, j9.
Điểm sao
Các chấm đen nhỏ trên bàn gọi là điểm sao. Chúng không có luật riêng; chỉ giúp mắt định vị nhanh. Trên bàn 19×19 có 9 điểm sao, trong đó 4 điểm ở góc (d4, q4, d16, q16) là những chỗ rất hay được chọn làm nước mở đầu. Bài các điểm sao và tiểu mục nói kỹ về điều này.
Vì sao người mới nên bắt đầu với 9×9
Có ba lý do:
- Ván ngắn, nên bạn chơi được nhiều ván. Học cờ vây là học qua số ván.
- Mọi quân đều quan trọng. Trên bàn nhỏ, một nhóm chết là thua ván. Điều này buộc bạn tập đếm khí và làm mắt từ rất sớm.
- Dễ nhìn toàn bàn. Bạn thấy được đất của mình, đất đối phương và chỗ đang đánh nhau cùng lúc.
Bài vì sao nên bắt đầu bằng bàn 9×9 phân tích kỹ hơn.
Khi nào chuyển sang 13×13
Hãy chuyển khi bạn thấy:
- Mình không còn mất nhóm vì quên đếm khí trong phần lớn các ván 9×9.
- Mình hiểu vì sao cần hai mắt và nhận ra được nhóm nào đang nguy.
- Ván 9×9 bắt đầu có cảm giác "chơi đi chơi lại một kiểu".
Bàn 13×13 mở ra khái niệm bố cục: chọn góc, chọn hướng phát triển. Đây là bước đệm tốt trước khi lên bàn lớn.
19×19: bàn của cả đời
Bàn 19×19 là nơi cờ vây thể hiện đầy đủ chiều sâu. Một ván có thể kéo dài hàng trăm nước. Bạn sẽ gặp những khái niệm như định thức ở góc, thế (sức ảnh hưởng hướng ra trung tâm) đối với đất, và quan tử (những nước cuối ván tính từng điểm).
Không cần vội. Nhiều người chơi lâu năm vẫn thích bàn 9×9 và 13×13 vì nhịp nhanh, đặc biệt khi chơi trên điện thoại.
Một lộ trình gợi ý
- Tuần đầu: chỉ chơi 9×9 với máy ở mức thấp, tập đếm khí và bắt quân.
- Tuần hai đến tuần bốn: 9×9 với mức cao hơn và với người thật. Đọc các bài sống chết.
- Tháng thứ hai: chuyển dần sang 13×13, đọc về bố cục.
- Sau đó: thử 19×19 với người, xen kẽ ván 9×9 để luyện chiến đấu.
Cảm giác khác nhau trên mỗi bàn
Ngoài độ dài ván, mỗi cỡ bàn cho một cảm giác chơi khác nhau. Trên 9×9, mỗi nước giống một nước trong trận đấu kiếm: gần, nhanh và mọi sai lầm hiện ra ngay. Trên 13×13, bạn bắt đầu cảm nhận "khoảng cách": có lúc nên đi xa để chiếm chỗ lớn, có lúc nên ở gần để đánh nhau. Trên 19×19, ván cờ giống một chiến dịch dài: có giai đoạn chia đất yên bình, có giai đoạn giao tranh căng thẳng, có giai đoạn tính từng điểm ở biên.
Hiểu điều này giúp bạn chọn bàn theo tâm trạng và thời gian. Có mười lăm phút rảnh trên xe buýt thì chơi 9×9. Có một buổi tối yên tĩnh thì thử 19×19 online với người. Không có bàn nào "đúng hơn"; mỗi bàn rèn một phần của kỹ năng cờ vây.
Chọn bàn khi chơi online
Khi vào trang online, bạn chọn cỡ bàn trước khi tìm đối thủ hoặc tạo link mời. Vài gợi ý:
- Chơi với người lạ lần đầu: chọn 9×9. Ván ngắn, nếu thua cũng không mất nhiều thời gian, và bạn nhanh chóng biết trình độ tương đối của mình.
- Chơi với bạn bè cùng học: 13×13 là lựa chọn cân bằng, đủ dài để có chiến lược, đủ ngắn để chơi hai ba ván một buổi.
- Chơi khi có nhiều thời gian: 19×19, nhất là khi muốn luyện bố cục và định thức.
Nhớ rằng ván online có đồng hồ theo nhịp giờ bạn chọn (trừ ván mời bạn "không giờ"). Bàn lớn cần nhịp giờ dài hơn; đừng chọn nhịp quá nhanh cho ván 19×19 nếu chưa quen, vì bạn sẽ phải đi vội ở những thời điểm quan trọng nhất.
Câu hỏi thường gặp
Luật trên các cỡ bàn có khác nhau không?
Không. Luật hoàn toàn giống nhau. Chỉ khác số giao điểm, nên độ dài ván và cách phân bổ đất khác nhau.
Komi trên bàn nhỏ có khác không?
Trên trang, komi là 7,5 cho mọi cỡ bàn khi chơi online và với máy. Một số nơi dùng komi khác cho bàn nhỏ, nhưng để đơn giản trang dùng một mức thống nhất.
Vì sao cột bỏ chữ i?
Để tránh nhầm chữ i với số 1 và chữ j khi viết tay hoặc đọc nhanh. Đây là quy ước lâu đời trong ghi cờ vây.
Chơi 19×19 ngay từ đầu có được không?
Được, nhưng dễ ngợp: bàn rộng, người mới không biết đi đâu và ván quá dài để rút kinh nghiệm. Bắt đầu 9×9 hiệu quả hơn nhiều.
Có nên quay lại 9×9 khi đã chơi 19×19?
Có. Ván 9×9 là bài luyện chiến đấu và đếm khí rất tốt. Nhiều người chơi mạnh vẫn chơi 9×9 thường xuyên.
