Một định thức được gọi là "công bằng" khi chỉ xét riêng góc đó. Nhưng ván cờ không chỉ có một góc. Cùng một chuỗi nước, kết quả có thể rất tốt hoặc rất tệ tuỳ theo các quân khác trên bàn. Kỹ năng chọn định thức theo hướng là thứ phân biệt người "biết định thức" với người "hiểu định thức".
Ba câu hỏi trước khi chọn
Trước khi bước vào một chuỗi nước ở góc, hỏi:
- Tường của mình sẽ hướng về đâu? Về vùng trống lớn, về phía mình đã có quân, hay về phía đối phương đã có đất vững?
- Đất của mình sẽ nằm ở đâu? Có nối với vùng đất khác của mình không?
- Ai được đi tiếp sau chuỗi nước? Nếu mình được đi tiếp, nước tiếp theo sẽ là gì?
Tường nên hướng về đâu
Một bức tường mạnh có giá trị khi phía trước nó là vùng trống mà mình có thể làm đất hoặc tấn công. Tường hướng thẳng vào vùng đất đã vững của đối phương gần như vô dụng: không làm thêm đất được, cũng không tấn công được ai. Xem đất và thế.
Nguyên tắc: chọn chuỗi nước để tường hướng về phía có quân của mình hoặc về vùng trống lớn.
Ví dụ: chọn phía chặn khi bị xâm nhập 3-3
Giả sử bạn có điểm sao ở góc dưới trái, và đối phương xâm nhập 3-3. Bạn phải chọn chặn từ phía cạnh trái hay cạnh dưới. Hai lựa chọn cho hai bức tường khác hướng.
- Nếu bạn đã có một quân mở rộng ở cạnh dưới, chặn sao cho tường hướng về cạnh dưới: tường và quân mở rộng phối hợp thành một khung lớn.
- Nếu cạnh dưới đối phương đã có quân vững, chặn sao cho tường hướng về cạnh trái, nơi còn trống.
Cùng một định thức, chỉ khác hướng, nhưng giá trị có thể chênh lệch rất lớn.
Đất nên nằm ở đâu
Tương tự, nếu định thức cho bạn đất ở cạnh, hãy chọn để phần đất đó nối với vùng đất khác của mình, thay vì là một mảnh cô lập mà đối phương có thể thu hẹp từ hai phía.
Ai được đi tiếp
Một số định thức kết thúc với lượt của bạn (bạn giữ tiên thủ), một số kết thúc với lượt của đối phương. Nếu trên bàn còn một nước rất lớn, ví dụ góc trống cuối cùng, hãy ưu tiên chuỗi nước giúp mình giữ tiên thủ để chiếm nó. Xem nước lớn và nước gấp.
Khi mọi lựa chọn đều không tốt
Có lúc cả hai hướng đều cho kết quả kém. Đó là dấu hiệu nên:
- Bỏ góc, đi chỗ khác lớn hơn, chấp nhận mất một phần góc.
- Hoặc đi khác định thức, chọn một nước không có trong sách nhưng hợp với toàn bàn.
Không có gì sai khi rời định thức, miễn là bạn biết vì sao. Xem định thức là gì.
Luyện chọn hướng
Khi chơi bàn 13×13 trên trang chủ hoặc 19×19 online, mỗi lần có tranh chấp ở góc, dừng lại năm giây và trả lời ba câu hỏi ở trên. Sau ván, xem lại trong tài khoản: tường của mình cuối cùng có làm được gì không, hay đứng im cả ván?
Ví dụ thứ hai: tiếp cận từ phía nào
Không chỉ bên phòng thủ phải chọn hướng; bên tấn công cũng vậy. Khi muốn tiếp cận một góc của đối phương, bạn thường có hai phía để tiếp cận. Hỏi:
- Phía nào mình đã có quân gần đó? Tiếp cận từ phía đó giúp nhóm tiếp cận có bạn đồng hành, khó bị kẹp.
- Phía nào đối phương muốn mở rộng? Tiếp cận từ phía đó ngăn họ dựng khung lớn.
- Sau khi tiếp cận, mình có chỗ mở rộng không, hay bị kẹp giữa hai quân mạnh của đối phương?
Thường thì hướng tốt nhất là hướng vừa ngăn đối phương vừa gần quân mình. Nếu không có hướng nào như vậy, có khi nên đợi, đi chỗ khác lớn hơn, và tiếp cận sau.
Một thói quen nhỏ
Trước mỗi chuỗi nước ở góc, dừng lại ba giây và nhìn ra xa khỏi góc: nhìn sang cạnh bên trái, cạnh bên phải, và trung tâm. Người mới hay dán mắt vào góc đang đánh và quên mất phần còn lại của bàn. Ba giây nhìn ra xa thường đủ để bạn nhận ra hướng nào đáng giá hơn.
Câu hỏi thường gặp
Tại sao cùng định thức mà kết quả khác?
Vì định thức chỉ công bằng khi xét riêng góc. Trên toàn bàn, vị trí các quân khác quyết định tường và đất có giá trị bao nhiêu.
Làm sao biết tường có hướng đúng?
Nhìn phía trước tường: nếu là vùng trống lớn hoặc có nhóm yếu của đối phương để tấn công, tường có giá trị. Nếu là đất vững của đối phương, tường gần như vô dụng.
Có nên luôn giữ tiên thủ?
Tiên thủ có giá trị, nhưng không phải lúc nào cũng quan trọng nhất. Nếu kết quả góc tốt hơn nhiều mà mất tiên thủ, vẫn có thể đáng.
Người mới có cần nghĩ đến hướng không?
Nên bắt đầu nghĩ khi đã chơi 13×13 và 19×19. Ở 9×9, khái niệm này ít quan trọng hơn.
Rời định thức có phải là đi sai?
Không, nếu nước đi hợp với toàn bàn. Nhiều nước hay nhất là những nước không có trong sách.
Có nên hỏi ba câu cho mọi góc không?
Có, ít nhất cho những lựa chọn lớn: chặn phía nào, tiếp cận phía nào, kết thúc với ai đi tiếp. Những nước nhỏ bên trong chuỗi thì không cần dừng lâu.
Chọn sai hướng rồi có sửa được không?
Thường là có, nhưng tốn thêm nước. Nếu tường đã hướng sai, bạn có thể dùng nó để tấn công một nhóm gần đó, hoặc chấp nhận và bù lại bằng nước lớn ở chỗ khác. Quan trọng là rút kinh nghiệm cho lần sau.
Hướng có quan trọng khi mình là bên xâm nhập không?
Có. Bên xâm nhập cũng nên chọn bò về phía đất sống rộng hơn, hoặc về phía có thể nối với quân mình, để nhóm sống chắc và không bị tấn công lại.
Có sách nào dạy chọn hướng không?
Nhiều sách định thức có phần nói về chọn hướng, nhưng cách học tốt nhất vẫn là tự đặt câu hỏi trong ván của mình và xem lại sau ván.
