CoVayViet.comĐặt quân là chơi. Thua là hiểu vì sao.
Thuật ngữ cờ vây

Thang, lưới, quân phá thang, shichō, geta: gọi đúng tên hai kỹ thuật bắt quân kinh điển của cờ vây và những lỗi dịch hay gặp

Thang (shichō, ladder) và lưới (geta, net) là hai từ ai học cờ vây cũng gặp. Gốc tiếng Nhật, tên tiếng Anh, 'thang thông', 'quân phá thang' và lỗi dịch thường gặp.

Thang và lưới trong cờ vây: hai cách bắt quân kinh điển, vì sao chạy trong thang là tự thua và 'quân phá thang' đổi cả cục diện

Hai kỹ thuật bắt quân đầu tiên người học cờ vây gặp là thang và lưới. Chúng xuất hiện trong hầu hết sách nhập môn, video và lời bình — và mỗi nơi gọi một kiểu: tiếng Việt nói thang, lưới; tiếng Anh nói ladder, net; tiếng Nhật nói shichō, geta. Chưa kể các cụm từ như "thang thông", "quân phá thang", "shichō-atari" khiến người mới đọc lời bình mà không hiểu đang nói gì.

Bài này là bài thuật ngữ: giải thích tên gọi, nguồn gốc và cách dùng. Còn cách đi thang, cách giăng lưới trên bàn, kèm sơ đồ từng bước, nằm trong bài bắt quân cơ bản: thang và lưới.

Thang

Thang là kỹ thuật đuổi bắt một nhóm quân bằng một chuỗi atari liên tiếp. Mỗi nước đuổi làm nhóm chạy còn đúng một khí; nhóm chạy ra chỉ có thêm được hai khí, và nước đuổi tiếp theo lại đưa nó về một khí. Nhóm chạy bị đẩy theo đường chéo, bậc nối bậc, cho tới khi đụng mép bàn và bị bắt.

Vì sao gọi là "thang"? Vì hình quân hai bên tạo thành trên bàn nhìn giống những bậc thang kéo chéo qua bàn cờ. Tiếng Anh dùng đúng hình ảnh này: ladder.

Tiếng Nhật gọi là shichō (征, thường viết シチョウ). Tiếng Trung gọi là 征子 (zhēngzi). Chữ 征 mang nghĩa "chinh phạt", "đuổi đánh" — nhấn vào hành động đuổi, còn tiếng Việt và tiếng Anh nhấn vào hình dạng.

"Thang thông" và "thang không thông"

Thang chỉ thành công nếu trên đường chéo nó đi qua không có quân nào của bên chạy giúp nhóm có thêm khí. Người chơi nói:

  • Thang thông (tiếng Anh: the ladder works): đuổi được tới cùng, nhóm chạy bị bắt.
  • Thang không thông (tiếng Anh: the ladder fails hoặc doesn't work): trên đường có quân giúp nhóm chạy thoát, bên đuổi phải dừng lại và thường bị thiệt nặng.

Lời bình hay có câu "thang có thông không?" — nghĩa là người bình đang dò đường chéo để xem có quân nào chặn không.

Quân phá thang

Quân phá thang (tiếng Anh: ladder breaker) là quân nằm trên đường đi của thang, thuộc bên đang bị đuổi. Khi nhóm chạy tới đó, nó nối với quân phá thang, có thêm khí, và thang đổ vỡ.

Tiếng Nhật có từ shichō-atari (シチョウアタリ) chỉ một nước đi đặc biệt: nước vừa đặt quân phá thang, vừa đe doạ một thứ khác cùng lúc. Đối phương phải chọn: chặn đòn đe doạ hay giữ cho thang còn thông — thường không giữ được cả hai.

Trong lời bình tiếng Việt, người chơi hay nói "đặt quân phá thang", "nước này phá thang", "đòn phá thang kiêm đe doạ". Người đọc sách tiếng Anh sẽ gặp ladder breaker và đôi khi cụm ladder-breaking move.

Lưới

Lưới là kỹ thuật bắt quân không cần đuổi từng khí một. Thay vì atari liên tiếp, bên bắt đặt một quân cách xa nhóm chạy một bước, bao nó lại từ xa như giăng một tấm lưới, để dù chạy hướng nào nhóm đó cũng bị chặn.

Tiếng Anh gọi là net. Tiếng Nhật gọi là geta (下駄) — nghĩa đen là đôi guốc gỗ truyền thống của Nhật. Cách giải thích thường gặp là hình quân bao quanh gợi đến đôi guốc, nhưng đây là cách hiểu truyền miệng; điều chắc chắn là ở Nhật, geta trong cờ vây luôn được hiểu là lưới.

Tiếng Trung dùng từ 枷 (jiā), nghĩa gốc là cái gông, cũng mang ý "giam giữ", "bao trùm".

Thang và lưới khác nhau ở đâu

  • Thang đuổi sát, nước nào cũng là atari; lưới bao từ xa, không cần atari ngay.
  • Thang phụ thuộc vào cả đường chéo dài phía trước; lưới chỉ phụ thuộc vào vài điểm quanh nhóm chạy.
  • Vì vậy khi thang không thông, người chơi thường tìm cách giăng lưới thay thế. Lời bình hay có câu "thang không được thì lưới".

Lỗi dịch và lỗi hiểu hay gặp

Dịch "ladder" thành "leo thang". "Leo thang" trong tiếng Việt thường mang nghĩa tăng dần mức độ (như "leo thang căng thẳng"). Trong cờ vây, gọi đơn giản là thang hoặc đuổi thang; "leo thang" dễ gây hiểu sai.

Dịch "net" thành "vây". Tên của môn cờ đã là "cờ vây", nên dịch net thành "vây" làm câu văn mơ hồ. Dùng lưới là rõ nhất.

Nhầm "geta" với từ chỉ đất hay chỉ hình. Người mới đôi khi nghĩ geta là tên một hình cờ cố định. Thực ra lưới có nhiều hình khác nhau tuỳ vị trí; geta là tên kỹ thuật, không phải tên một hình duy nhất.

Nghĩ "shichō-atari" nghĩa là "atari trong thang". Không đúng: shichō-atari là nước phá thang kiêm đe doạ, không phải một nước atari trong lúc đuổi thang.

Gọi mọi cuộc đuổi quân là "thang". Thang có hình dạng rất riêng: đuổi chéo, nước nào cũng atari. Những cuộc đuổi khác, không theo đường chéo và không atari liên tục, nên gọi là "đuổi" hoặc "tấn công nhóm yếu" — xem bài tấn công nhóm yếu.

Bảng đối chiếu nhanh

  • Thang — ladder — shichō 征 (Nhật) — 征子 zhēngzi (Trung)
  • Thang thông / không thông — the ladder works / fails
  • Quân phá thang — ladder breaker
  • Nước phá thang kiêm đe doạ — shichō-atari (Nhật)
  • Lưới — net — geta 下駄 (Nhật) — 枷 jiā (Trung)

Các từ liên quan tới khí và atari có trong bài khí và atari: thuật ngữ; danh sách đầy đủ theo vần ở bài thuật ngữ cờ vây A–Z, còn các từ gốc Nhật khác ở bài từ tiếng Nhật trong cờ vây.

Dùng từ đúng khi bình ván

  • "Thang có thông không?" — hỏi xem đường chéo có quân phá thang nào không.
  • "Thang không thông, chạy được" — nhóm bị đuổi sẽ thoát, bên đuổi nên dừng lại.
  • "Nước này là shichō-atari" hoặc "phá thang kiêm đe doạ" — nước vừa cứu thang vừa tấn công chỗ khác.
  • "Không đuổi thang được thì giăng lưới" — chuyển sang kỹ thuật lưới.

Muốn tận mắt thấy thang chạy chéo qua bàn, bạn có thể chơi một ván 13×13 với máy — bàn rộng hơn 9×9 nên thang dài và dễ quan sát hơn.

Câu hỏi thường gặp

Tiếng Anh gọi thang và lưới là gì?

Thang là ladder, lưới là net. Quân phá thang là ladder breaker. Khi thang đuổi được tới cùng, người ta nói the ladder works.

Shichō và geta nghĩa là gì?

Shichō là từ tiếng Nhật chỉ thang, chữ Hán 征 mang nghĩa đuổi đánh. Geta nghĩa đen là đôi guốc gỗ, trong cờ vây dùng để chỉ lưới.

Shichō-atari có phải là một nước atari trong thang không?

Không. Shichō-atari là nước đặt quân phá thang đồng thời đe doạ một chỗ khác, buộc đối phương phải chọn giữa giữ thang và đỡ đòn.

Vì sao không nên dịch ladder là "leo thang"?

Vì "leo thang" trong tiếng Việt thường nghĩa là tăng dần mức độ, dễ gây hiểu sai. Gọi là thang hoặc đuổi thang rõ ràng hơn.

Thang và lưới cái nào dùng nhiều hơn?

Cả hai đều rất thường gặp. Thang dùng khi đường chéo không có quân phá thang; khi thang không thông, người chơi thường tìm cách giăng lưới để bắt thay.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn có câu hỏi?

Để lại email, mình trả lời qua email cho bạn.