Trong số các kỹ thuật bắt quân của cờ vây, có hai cái tên người học nào cũng gặp rất sớm: thang (tiếng Nhật shicho, tiếng Anh ladder) và lưới (tiếng Nhật geta, tiếng Anh net). Cả hai đều là cách bắt một quân hay một nhóm nhỏ đang bị dồn, nhưng theo hai kiểu rất khác nhau. Bài này giải thích từng kỹ thuật, cách nhận ra, và vì sao thang có thể thay đổi cả ván cờ.
Thang là gì
Thang xảy ra khi một quân (hoặc nhóm nhỏ) chỉ còn hai khí, và bên tấn công liên tục atari nó từ hai phía xen kẽ. Mỗi lần bị atari, quân đó chạy thêm một bước để có khí, nhưng ngay lập tức lại bị atari từ phía kia. Chuỗi quân chạy kéo dài theo đường chéo trên bàn, trông như bậc thang — đó là nguồn gốc cái tên.
Nếu trên đường chéo đó không có gì cản, thang chạy tới mép bàn, và cả chuỗi quân chạy bị bắt khi không còn chỗ.
Vì sao chạy trong thang là tự thua
Người mới thấy quân bị atari thì chạy theo phản xạ. Trong thang, mỗi bước chạy chỉ kéo dài chuỗi quân sẽ bị bắt. Chạy mười bước là mất mười quân thay vì một. Đồng thời, bên tấn công dựng được một hàng quân vững chắc dọc đường thang.
Quy tắc: khi thấy mình đang bị đuổi trong thang không có quân phá, đừng chạy. Bỏ quân sớm là cách giảm thiệt hại.
Muốn nhận ra thang, hãy dùng thói quen đếm khí từ bài khí và atari: nếu sau khi chạy, nhóm vẫn chỉ có hai khí và đối phương lại atari được, rất có thể đó là thang.
Quân phá thang
Thang chỉ thành công nếu đường chéo trống. Nếu trên đường chạy có một quân của bên bị đuổi, khi thang chạy tới đó, chuỗi quân chạy nối vào quân đó và có thêm khí — thang bị phá. Khi thang bị phá, bên tấn công thường gặp rắc rối lớn: hàng quân atari của họ đầy điểm cắt, và đối phương có thể cắt nhiều chỗ cùng lúc.
Một quân phá thang có thể được đặt từ xa, thậm chí ở góc đối diện. Người chơi mạnh đôi khi đặt một quân vừa có tác dụng ở chỗ khác, vừa là quân phá thang, buộc đối phương phải đáp.
Vì thế trước khi đuổi thang, hãy nhìn dọc đường chéo tới tận mép bàn. Nếu thấy quân của đối phương trên đường đó, đừng đuổi.
Lưới là gì
Lưới là cách bắt quân không dồn sát mà bao từ xa, chặn trước đường thoát. Thay vì atari ngay, bên tấn công đặt một quân ở vị trí mà quân bị đuổi chạy hướng nào cũng bị chặn lại. Quân bị lưới trông như còn nhiều khí, nhưng mọi đường chạy đều dẫn vào ngõ cụt.
Lưới có ưu điểm lớn: nó không phụ thuộc vào đường chéo. Khi thang không dùng được vì có quân phá, lưới thường là lựa chọn thay thế.
Nhận ra khi nào dùng lưới
- Quân cần bắt còn hai hoặc ba khí.
- Thang không dùng được vì có quân phá thang.
- Quân của bạn xung quanh đủ chắc để không bị cắt khi bao lưới.
Lưới đòi hỏi đọc trước kỹ hơn thang, vì bạn phải kiểm tra từng đường chạy của đối phương.
Thang và lưới trong ván thật
Trên bàn 19×19, thang có thể chạy rất dài, và một quân phá thang ở xa quyết định kết quả trận đánh ở góc đối diện. Trên bàn 9×9, thang ngắn và thường gặp ở biên. Cả hai đều xuất hiện thường xuyên trong các ván của người mới.
Bạn có thể tập nhận ra thang khi chơi với máy ở trang chủ và với người trong phòng online (có cả bàn 19×19). Khi mất một chuỗi quân dài, mở ván trong tài khoản và xem: đó có phải là thang không?
Đọc thang trong đầu
Cách chắc nhất để biết thang có thành công không là đọc nó trong đầu, từng bước, cho tới mép bàn hoặc tới khi gặp quân phá. Việc này nghe khó nhưng thật ra có quy luật: quân bị đuổi đi theo đường zigzag chéo, mỗi bước lệch một hàng và một cột. Nhìn dọc đường chéo đó là đủ để thấy có quân nào cản không.
Một mẹo cho người mới: đặt ngón tay lên điểm bắt đầu và di chuyển theo đường chéo tới mép bàn. Nếu ngón tay đi qua một quân của bên bị đuổi, thang bị phá. Nếu đi qua quân của bên đuổi, thang thường vẫn thành công (quân đó có khi còn giúp bắt nhanh hơn).
Thang và lưới trên bàn nhỏ
Trên bàn 9×9, thang rất ngắn vì mép bàn gần. Bạn sẽ gặp thang chạy vài bước rồi đụng biên. Lưới cũng hay gặp, đặc biệt khi quân bị đuổi đứng gần góc. Vì bàn nhỏ, sai lầm khi chạy thang trên 9×9 thường không mất nhiều quân như trên 19×19, nhưng vẫn đủ để quyết định ván.
Khi đối phương dọa thang
Đôi khi đối phương không đuổi thang ngay mà dọa thang: họ đặt quân ở vị trí sẵn sàng atari, buộc bạn phải lo. Một cách đáp hay là đặt quân phá thang có ích ở chỗ khác — vừa phá thang, vừa làm việc có giá trị. Đó là kiểu nước một mũi tên trúng hai đích mà người chơi mạnh thường tìm.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết thang có thành công không?
Nhìn dọc đường chéo mà quân bị đuổi sẽ chạy. Nếu không có quân nào của bên bị đuổi trên đường đó cho tới mép bàn, thang thường thành công.
Bị đuổi trong thang thì nên làm gì?
Nếu không có quân phá thang, đừng chạy. Bỏ quân ngay để mất ít nhất. Nếu có quân phá thang, chạy có thể là đúng.
Lưới có khó hơn thang không?
Lưới đòi hỏi đọc trước nhiều đường chạy hơn, nhưng không phụ thuộc vào đường chéo, nên dùng được ở nhiều tình huống thang không dùng được.
Vì sao đuổi thang thất bại lại thiệt hại nặng?
Vì hàng quân atari của bên đuổi để lại nhiều điểm cắt, và bên bị đuổi, sau khi thoát, có thể cắt nhiều chỗ cùng lúc.
Người mới nên học thang hay lưới trước?
Học thang trước, vì nó xuất hiện nhiều và giúp bạn quen với việc đếm khí liên tục.
