Người học cờ vây nghe rất sớm câu "nhóm có hai mắt thì sống". Nhưng nhiều người mới đếm được hai khoảng trống trong nhóm, yên tâm, rồi bất ngờ thấy nhóm bị bắt. Lý do thường là một trong hai "mắt" đó là mắt giả. Bài này giải thích mắt thật, mắt giả và cách phân biệt chúng.
Mắt là gì
Mắt là một giao điểm trống (hoặc một khoảng trống) nằm bên trong nhóm quân của bạn, được quân của bạn bao quanh, sao cho đối phương không thể đặt quân vào — vì đặt vào sẽ là tự sát, trừ khi đó là nước bắt được nhóm của bạn.
Một nhóm có hai mắt thật tách biệt thì không bao giờ bị bắt: đối phương không thể lấp cả hai mắt cùng lúc, và lấp từng mắt một là tự sát.
Mắt thật
Một mắt là thật khi các quân bao quanh nó thật sự nối với nhau, không thể bị tách ra.
Mắt giả
Một mắt là giả khi các quân bao quanh nó chưa nối với nhau, và đối phương có thể đe doạ tách chúng. Khi đó, bạn buộc phải lấp chính "mắt" đó để nối, và nó không còn là mắt nữa.
Quy tắc điểm chéo
Cách nhanh nhất để phân biệt mắt thật và giả là nhìn các điểm chéo của mắt:
- Ở giữa bàn (mắt có bốn điểm chéo): nếu đối phương chiếm từ hai điểm chéo trở lên, mắt là giả. Nếu chỉ một hoặc không, mắt là thật.
- Ở biên (mắt có hai điểm chéo trên bàn): nếu đối phương chiếm một điểm chéo, mắt là giả.
- Ở góc (mắt chỉ có một điểm chéo): nếu đối phương chiếm điểm chéo đó, mắt là giả.
Quy tắc này dùng tốt cho mắt một điểm. Với mắt lớn nhiều điểm, cần xem nhóm có đủ chỗ tạo hai mắt riêng biệt hay không.
Mắt ở giữa bàn
Vì sao mắt giả nguy hiểm
Nhóm của bạn có một mắt thật và một mắt giả thực chất chỉ có một mắt. Trong đối sát hoặc khi bị vây, nhóm đó có thể bị bắt. Người mới thường không kiểm tra điểm chéo, và mất nhóm ở đúng chỗ này.
Mẹo khi chơi
- Khi đếm mắt của nhóm mình, luôn liếc các điểm chéo.
- Khi tấn công nhóm đối phương, tìm cách chiếm điểm chéo của mắt họ để biến mắt thật thành mắt giả.
- Ở góc và biên, cẩn thận hơn: chỉ cần một điểm chéo là đủ làm hỏng mắt.
Luyện nhận ra mắt
Chơi 9×9 với máy ở trang chủ: nhóm nào cũng phải lo chuyện mắt từ sớm, bạn sẽ gặp mắt giả rất thường xuyên. Xem lại ván trong tài khoản, đặc biệt những ván mất nhóm "tưởng đã sống". Đọc thêm khí và atari để nắm nền tảng.
Mắt lớn: một khoảng trống, bao nhiêu mắt?
Không phải mọi mắt đều chỉ rộng một giao điểm. Nhiều nhóm có một khoảng trống lớn bên trong, rộng hai, ba, bốn điểm hoặc hơn. Câu hỏi quan trọng là: khoảng trống đó chỉ là một mắt, hay có thể tách thành hai mắt riêng?
Nguyên tắc chung: một khoảng trống dài và thẳng thường cho phép bạn đặt một quân vào giữa để chia thành hai mắt. Nhưng đối phương cũng có thể đặt quân vào đúng điểm chia đó trước — nước này gọi là điểm huyệt hay điểm yếu của hình mắt. Nếu đối phương chiếm được điểm huyệt, khoảng trống chỉ còn là một mắt, và nhóm có thể chết.
Vì vậy, khi nhóm của bạn có một mắt lớn, hãy tự hỏi:
- Nếu mình đặt quân vào giữa, có tách được hai mắt không?
- Nếu đối phương đặt quân vào đó trước, nhóm còn sống không?
- Có phải mình nên đi ngay nước tách mắt, trước khi đối phương chiếm điểm huyệt?
Người chơi cờ vây học thuộc một số hình mắt lớn quen thuộc: có hình luôn sống dù đối phương đi trước, có hình sống nếu mình đi trước và chết nếu đối phương đi trước, có hình luôn chết. Khi mới học, bạn không cần thuộc hết. Chỉ cần nhớ: mắt lớn chưa chắc là hai mắt, và điểm giữa của khoảng trống thường là điểm quan trọng nhất.
Mắt ở biên: cẩn thận gấp đôi
Ở biên, mắt chỉ có hai điểm chéo nằm trên bàn. Chỉ cần đối phương chiếm một trong hai điểm đó là mắt trở nên giả. Người mới hay quen quy tắc "hai điểm chéo" của giữa bàn, nên yên tâm khi thấy đối phương chỉ chiếm một điểm chéo — và mất nhóm ở biên đúng vì lý do đó.
Một thói quen tốt: khi nhóm của bạn đang dựa vào biên để sống, hãy kiểm tra cả hai điểm chéo của từng mắt. Nếu một điểm chéo còn trống và đối phương có thể chiếm, cân nhắc chiếm trước để giữ mắt thật.
Tấn công bằng cách làm giả mắt
Khi bạn tấn công một nhóm đối phương, mục tiêu thường không phải lấp hết khí mà là làm cho nhóm đó không có hai mắt thật. Cách hiệu quả nhất là chiếm điểm chéo quan trọng của một mắt, biến nó thành mắt giả. Sau đó nhóm đối phương chỉ còn một mắt, và bạn có thể bắt nó từ từ hoặc thắng trong đối sát.
Những nước làm giả mắt thường trông "nhỏ" và lặng lẽ, nhưng chúng là một trong những đòn chiến thuật mạnh nhất của cờ vây.
Câu hỏi thường gặp
Một mắt lớn có tính là hai mắt không?
Không tự động. Một khoảng trống lớn chỉ tính là một mắt, trừ khi nó có thể được chia thành hai mắt riêng biệt. Nếu đối phương đặt quân đúng chỗ, mắt lớn có thể chỉ còn một.
Mắt giả có bao giờ trở thành mắt thật không?
Có, nếu bạn kịp nối các quân bao quanh, ví dụ bằng cách chiếm lại điểm chéo khi nó còn trống.
Có phải nhóm nào có hai mắt cũng sống?
Nhóm có hai mắt thật tách biệt thì sống. Nếu một trong hai là mắt giả, nhóm chưa chắc sống.
Tại sao ở góc chỉ cần một điểm chéo là mắt giả?
Vì ở góc, mắt chỉ có một điểm chéo trên bàn. Nếu đối phương chiếm điểm đó, các quân bao quanh mắt không nối được với nhau.
Làm sao nhớ quy tắc điểm chéo?
Nhớ ba con số: giữa bàn cần hai điểm chéo của đối phương, biên cần một, góc cần một để làm mắt giả.
